ट्रेंडिंग:

>> राजनीतिक र आर्थिक संकट समाधानका लागि संविधानमा पुनरावलोकन हुनुपर्छः त्रिपाठी >> बुद्धज्ञान शिक्षा विश्वव्यापी बनाउन पहल गरौँ : गृहमन्त्री श्रेष्ठ >> लौरियट्स एण्ड लिडर्स सम्मेलनबारे प्रदेशसभामा एमालेको विरोधः मुख्यमन्त्री ‘लेण्डुप दोर्जे’ बन्न खोजेको आरोप >> होटलको छतबाट खसेर एकको मृत्यु >> ५० करोड लागतमा भैरहवामा पर्यटकलक्षित होटल ल्याण्डमार्क सञ्चालनमा >> वीरेन्द्रनगरमा पहिलो महिला सम्मेलन हुँदै >> शालिनको पोस्टमार्टम रिपोर्ट : बलात्कार पुष्टि भएन, झुण्डिएर मृत्यु >> शिखर सम्मेलनबारे विपक्षीले विरोध गर्ने संकेत पाएपछि प्रदेशसभामा गएनन् मुख्यमन्त्री (लाईभ) >> सामाजिक रुपान्तरणका लागि महिला मञ्च दाङको अध्यक्षमा आचार्य >> लुम्बिनी प्रदेशसभामा शिखर सम्मेलनबारे किन बोलेनन् प्रधानमन्त्री ? >> दादुरा रुवेला विरुद्ध खोप सोमबारबाट >> प्रचण्ड र ओलीबीच बालुवाटारमा वार्ता >> राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष तिमिल्सिनासहित २० सदस्यको पदावधि आजदेखि सकिँदै >> शिक्षण सिकाई सहजिकरणमा अनलाइन र डिजिटल माध्यम >> शालिन पोखरेल मृत्यु घटनामा के भन्यो प्रहरीले ? (विज्ञप्तिसहित) >> सरकार र दूध उत्पादक किसानबीच पाँच बुँदे सहमति, आन्दोलनका कार्यक्रम स्थगित >> पश्चिमी वायुले देशभरको मौसम बदली, धेरै ठाउँमा मेघ गर्जनसहित वर्षाको सम्भावना >> महासमिति बैठक कागको कथन जस्तै भयो : उपसभापति गुुरुङ >> घोषणाको चार वर्षपछि गाउँटोलमा शौचालय अभियान >> बाली उपचार चिकित्सामा मिश्र सरको व्यस्तता उस्तै >> धार्मिक बसले बढायो श्रद्धालु >> नेताका सम्पत्ति शुद्विकरण गर्नुपर्ने >> वन्यजन्तु चोरी शिकारीको चिन्ता >> वन्यजन्तु संरक्षणका चुनौतीहरू >> राशीअनुसार तपाईंको आजको भाग्य हेर्नुहोस् : आजको राशीफल >> करिश्मामा निशुल्क स्वस्थ्य परिक्षण तथा परामर्श >> नागरिक समाज दाङको संयोजकमा थापा  >> पश्चिम नेपाल बस ब्यबसायीद्वारा बधार्ई तथा सम्मान >> मानसिक स्वास्थ्य रणनीतिको विषयमा वृहत छलफल >> संघीयता लागु गर्न नचाहने प्रवृत्ति अहिले पनि छ : प्रधानमन्त्री >> नेदरल्यान्ड्सलाई ६ विकेटले हराउँदै नेपाल फाइनलमा >> राष्ट्रिय लनटेनिस प्रतियोगिता : प्रदिप र अभिलाषालाई उपाधि >> लुम्बिनीमा मौलिकता झल्किने नेपाल थेरवाद विहार >> नेपाललाई नेदरल्यान्डले दियो १२१ रनको लक्ष्य >> मिसन ८४ को नारालाई सफल पार्न आफैमा रुपान्तरण पहिलो शर्त : अध्यक्ष बस्नेत >> चौतर्फी आलोचनापछि पत्रकार सम्मेलन गर्न मुख्यमन्त्री वाध्य,सरकारको २ करोड मात्रै,अरु विदेशी सहयोग भन्दै बचाउ >> लुम्बिनी अस्पतालमा मातृ तथा शिशु स्वास्थ्यका लागि सहयोग बढाउने दातृ निकायको प्रतिवद्धता >> नेदरल्यान्ड्सविरूद्ध पहिले फिल्डिङ गर्दै नेपाल >> आज लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयको १५ औं सभाको बैठक, प्रधानमन्त्रीले उद्घाटन गर्दै >> थारु मानक भाषाका लागि भाषा वर्ण निर्धारण अभ्यास >> लोक सांस्कृतिक महोत्सवले संस्कृतिको प्रवद्र्धन गर्छ : मन्त्री थापा >> गोमाको ‘घरको अचार’ >> बाउन्नगढी नै प्राचीन बौद्धकालिन सम्पदा >> साइन्सोत्सव >> छत्रेश्वरीमा छाडा गाई व्यवस्थापन >> राशीअनुसार तपाईंको आजको भाग्य हेर्नुहोस् : आजको राशीफल >> लुम्बिनीमा राज्य पक्षबाट शान्ति भंग गर्ने प्रयास भयो : सांसद शुक्ला (भिडियो सहित) >> न्यून गुणस्तरका तीन औषधी विक्रिमा रोक >> लुम्बिनी, बाग्मती र एपीएफको जित >> एनसेल र ईएन्ड इन्टरनेसनलबीच उत्कृष्ट डिजिटल सेवा र ग्राहक अनुभव प्रदान गर्न समझदारी
साझा डबली

ढुंगामा भविष्य खोज्ने जवहिरको कारुणिक कथा

२७ माघ २०८०, शनिबार
२७ माघ २०८०, शनिबार

जवहिर अन्योलमा छन् । उनले पुर्खाको पेशा अँगाले । अहिले सुखी जीवनको आशामा नयाँ अवसर खोज्ने कि त्यही पुख्र्यौली पेशाप्रति बफादार रहिरहने भन्ने अन्तरद्वन्द्वले उनलाई पिरोलिरहन्छ । यो जवहिर पत्थरकट्टाको कथा हो । उनको नाम पछाडिको ’पत्थरकट्टा’ ले पत्थर काट्ने वा ढुङ्गा कुँद्ने परम्परागत पेशा भएका मानिसको समूह वा जातिलाई बुझाउँछ । यी जातिलाई शिला अर्थात् ढुङ्गा काट्ने काम गर्ने भएकाले ’सिल्कट’ पनि भन्ने गरिन्छ भने कतैकतै पत्थरकट्टालाई कुशवाडिया पनि भन्ने चलन छ । भारतबाट बसाई सरेर नेपाल भित्रिएका मानिने पत्थरकट्टा विशेषगरी तराई क्षेत्रका कपिलवस्तु, रूपन्देही, नवलपरासी, बाँके, बर्दिया, कन्चनपुर लगायतका जिल्लाहरूमा बसोबास गर्दै आइरहेका छन् । नेपालका जातजातिको वर्गीकरणका आधारमा पत्थरकट्टा दलित समूह अन्तर्गतका अल्पसंख्यक जाति हुन् ।

जवहिर कर्मशील छन् । उनी आफ्ना दिनहरू ढुङ्गासँगै बिताउँछन् । टन्टलापुर गर्मी होस् या कठ्याङ्ग्रिँदो जाडो । नवलपरासीको झरही खोला नजिकैको एउटा सानो घर अगाडि जवहिर धुलाम्य पहिरनमा ढुङ्गा कुँदिरहेका भेटिन्छन् । उनकी श्रीमती उनलाई सघाइरहेकी हुन्छिन् । जवहिर कहिले दुम्किबास त कहिले सर्दि खोलाबाट विभिन्न प्रक्रिया पार गरेपछि रोयल्टी तिरेर ढुङ्गा ल्याउँछन् । उनले ति ढुङ्गालाई आकार दिएर लोरो, सिलौटो, चनौटो, जाँतो र ओखली जस्ता घरेलु उपभोगका सामान बनाउँछन् । कहिलेकाहीँ उनी देवी देउताका मूर्तिहरू पनि कुँद्छन् । उनका सिपालु हातले कुँदेका ढुङ्गाका बुट्टा निकै आकर्षक देखिन्छन् । बिडम्बना, उनले बनाएका यस्ता सुन्दर परम्परागत ढुङ्गे सामानहरू बजारमा हत्तपत्त बिक्दैनन् न ति सामानको निश्चित बजारभाउ छ । जवहिर र उनकी श्रीमती आफूले बनाएका ढुङ्गाका सामान बोक्दै ग्राहकको खोजीमा गाउँगाउँ चाहार्छन् । कहिले कसैले किनिहाल्छ त कहिले निराशामै फर्किनुपर्छ । कहिले सोचेकै मूल्यपर्छ त कहिले घाटा बेहोर्नुपर्छ । सीपले बजार नपाउनु जवहिरको मुख्य समस्या रहँदै आएको छ ।
जवहिर आफ्नो परिवारको कठिन आर्थिक अवस्थाको दोष आफ्नो अशिक्षालाई दिन्छन् । सोह्र वर्षदेखि ढुङ्गा कुँद्ने पेशा अँगालेका जवहिरले पढ्ने मौका पाएनन् । तर शिक्षाको महत्व भने उनले राम्रोसँग बुझेका छन् । तिन छोरीका पिता जवहिरलाई छोराको रहर कहिल्यै भएन । बरू छोरीलाई पनि छोरा समान अवसर दिनुपर्नेमा उनी विश्वास राख्छन् । अहिले ढुङ्गा कुँदेको आम्दानीले नै छोरीहरूलाई विद्यालय पठाइरहेका छन् भने उच्च शिक्षा प्रदान गर्ने ठूलो सपना पनि साँचेका छन् । युग अनुसारको अवसर छोरीहरूलाई दिन सके मात्र आफू असल पिता भएको महसुस गर्ने जवहिर बताउँछन् । ढुङ्गा कुँदेको आम्दानीले भविष्यमा छोरीहरूको पढाइ खर्च धान्न मुस्किल पर्ने उनलाई पिरलो छ ।
सिपालु हात र अथक श्रमका बाबजुद जवहिरको आम्दानी न्यूनस्तरको छ । नेपाली समाजले उनको पेशालाई मानप्रतिष्ठा टक्राउन हिचकिचाउँछ । आधुनिकताको युगले मानिसलाई लोरो सिलौटो चलाउन दिँदैन । मिक्सर र ब्लेन्डरको जमानामा परम्परागत ढुङ्गे लोरो, सिलौटो, जाँतो जस्ता सामानको खासै माग छैन । त्यसैले बजारमा जवहिरको सिपले स्थान पाएको छैन । यसकारण उनी यस पेशा र आफ्नो परिवार दुवैको जोखिमपूर्ण भविष्य देख्छन् ।

जवहिर घर र जग्गाको अभावमा पहिलेपहिले आफूले त्रिपाल मुनी बसेर ढुङ्गा कुँद्ने गरेको दुःखदायी विगत सम्झिन्छन् । अहिले दुःखजिलो गरेर घामपानीको ओत सानो घरसम्म बनाएका छन् । कृषि कर्म गरेर जीविका चलाउन जग्गा जमिन छैन । समाजले बनाएको छुवाछुतको तगारोबाट जवहिरको परिवार पनि उम्किन सकेको छैन । गरिबीले हुर्किँदै गरेका छोरीहरूको उड्ने पखेटा काटिदिने हो कि भन्ने भयले जवहिरलाई खाइरहेको छ । अर्कोतर्फ जवहिरलाई ढुङ्गाप्रति प्रेम छ, सम्मान छ । उनी ढुङ्गा कुँद्ने पेशालाई आफ्नो जातिको पहिचान ठान्दछन् । पुख्र्यौली पेशा आफूले अवलम्बन गर्न नसके नयाँ पुस्ता आफ्नो अस्तित्वका बारेमा बेखबर हुने र यो पेशा बिस्तारै हराएर जाने डर उनमा छ । ढुङ्गा कुँद्नु पेशा मात्र नभई आफ्नो जातको धर्म समेत रहेको र यसलाई जोगाउने जिम्मा आफ्नै काँधमा रहेको जवहिरलाई भान हुन्छ । एक हिसावले हेर्दा जवहिरले ढुङ्गालाई चटक्कै छोड्न हिम्मत गर्न सकेका छैनन् ।

खेतीपाती गर्न जग्गाजमिन छैन, उद्यम गर्न लगानी छैन, अर्को पेशा रोज्न हातमा अर्को सीप छैन । जवहिरका लागि देशभित्र अवसरका सम्पूर्ण ढोका बन्द छन् । परिवारको सुनिश्चित भविष्यका लागि अन्तिम उपायको रूपमा खाडीको तापमा होमिने सोच एकातिर छ भने अर्कोतर्फ पुख्र्यौली पेशाप्रतिको कर्तव्यभावले जवहिरलाई बाँधिरहेको छ । जवहिर जस्ता सिपालुलाई थप तालिम र प्रोत्साहन मिल्दो हो त उनले कुँदेको ढुङ्गा डलरको भाउमा बेलायत, अमेरिका र युरोप जस्ता देशमा निर्यात हुँदो हो । तर आज हातको सिपले गरिबीको फाटो टाल्न नसक्दा उनी अन्योलमा छन् । उनीजस्तै ढुङ्गाको पेशा सम्हालेर बसेका थुप्रै पत्थरकट्टा अन्योलमा छन्, पत्थरकट्टा जस्तै पुख्र्यौली पेशाप्रति आस्था बोकेका र हातमा सिप हुँदाहुँदै पनि अभावै अभावमा जीवन बिताइरहेका थुप्रै जातजाति अन्योलमा छन् ।

यो अन्योलता राज्यका कुनै रोजगार योजनाले चिर्न सकेका छैनन् । सरकारको अल्पसंख्यक सामाजिक सुरक्षा भत्ताले उनको परिवारको सुरक्षा गर्न सकेको छैन । बरू जवहिरका जस्ता हरेक सिपालु हातलाई अझ दख्खल बनाउन तालिमको व्यवस्था होस्, कला कृतिलाई प्रोत्साहन र प्रवद्र्धन गर्न उनीहरूको सिपमा लगानी गरियोस्, उनलाई उनकै पुख्र्यौली पेशामा रमाउने वातावरण मिलाइयोस् । अनि मात्र हराउनै लागेका हाम्रा पुख्र्याैली पेशा जोगिनेछन् । हाम्रा परम्परागत सामान अनि ढुङ्गाका कलाकृति जोगिनेछन् । जवहिरका सन्तति सानसँग ढुङ्गाको चिनारी बोकेर हिँड्नेछन् ।

 

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?