ट्रेंडिंग:

>> पाल्पाको नुवाकोट घुमेर फर्किंदै गरेको कार दुर्घटनामा तीनजनाको मृत्यु >> चिनियाँ मन्त्रीसंग व्यवसायीको अनुरोध : गौतमबुद्ध विमानस्थलमा नियमित उडान गरिदिनुस् >> प्रदेश संरचना दलहरुका तेस्रो तहका नेता थन्काउने थलो : गृहमन्त्री >> कुवेतको आवासीय भवनमा आगलागी, कम्तिमा ४० जनाको मृत्यु >> कांग्रेस र रास्वपाका सांसदले संयुक्त रुपमा दर्ता गरे चक्रपथ विस्तारसम्बन्धी सार्वजनिक महत्त्वको प्रस्ताव >> सल्यानको कालिमाटी—५ कर्णालीकै पहिलो पोषणमैत्री वडा घोषणा हुँदै >> अत्यधिक गर्मीका कारण दाङका विद्यालय दुइदिन बिदा >> अत्यधिक गर्मीका कारण दाङमा विद्यार्थीहरु बेहोस >> विद्युत प्राधिकरणले सञ्चालनमा ल्यायो आफ्नै अत्याधुनिक अन्तर्राष्ट्रियस्तरको डाटा सेन्टर >> चन्द्र माविका भूपू विद्यार्थीहरुको पुनर्मिलन >> क्रिकेट संघको नेतृत्वमाथि छानबिन गर्न एमाले सांसद आचार्यको माग (भिडियोसहित) >> प्रेमी जहीरसँग विवाह गर्दै सोनाक्षी >> पार्टी फुटाउने प्रयास भयो- माधव नेपाल >> उपेन्द्र यादव जसपा नेपालको अध्यक्षमा निर्बिरोध निर्वाचित >> दाङबाट काठमाडौं जाने बस सैनामैनामा दुर्घटना, ४३ घाइते >> विश्व बालश्रम बिरुद्धको दिवस >> सन्दर्भः बालश्रम विरुद्धको विश्व दिवस >> वर्षाको कारण नेपाल र श्रीलंकाबीचको खेल रद्द >> शिवराजमा क्यूआर कोडबाटै वडाको सुबिधा >> विद्यालयमा सामग्री पाएपछि खुशी >> रोल्पाका सबै स्थानीयतह पूर्ण खोप सुनिश्चित >> किसानलाई दूधको भुक्तानी १५ दिनमै >> तिलोत्तमाको अति विपन्न नागरिक बिमा कोषः विपन्नका लागि वरदान बन्दै >> यातायातका उपसचिव सुन्दर भट्टराई भ्रष्टाचारी ठहर, ३ महिना कैद >> नेपालविरुद्ध श्रीलंका : वर्षा रोकियो, मैदान निरीक्षण हुँदै >> राशीअनुसार तपाईंको आजको भाग्य हेर्नुहोस् : आजको राशीफल >> युके अध्ययनमा युवाको चासो >> ब्युटिसियन तालिमको समापन गर्न संघीय मन्त्री चौधरी नवलपुरमा >> राष्ट्रपति पौडेल अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सम्मेलनमा भाग लिन जेनेभा प्रस्थान >> विविध कार्यक्रम गरी सरसफाई सप्ताहको समापन >> माधव नेपालका भान्जासहित तीनजना निश्कासित >> तिलोत्तमामा नमुना कृषकलाई प्रोत्साहन गर्न अनुदान >> बास्केटबल खेलाडी बिदाई >> गैंडहवा गाउँपालिकामा सार्वजनिक सुनुवाई >> बुद्ध पब्लिकमा जुरेस र बाल क्लब गठन >> प्रादेशिक अस्पतालमा ब्लड बैक खोल्न रक्तदाताहरुको माग >> मेडिटेक अस्पतालको रक्तदानमा ५१ प्वाइन्ट रगत संकलन >> नेपालमा मानवअधिकारको अवस्था सुध्रिएन >> विश्वकप छनौट अन्तर्गत नेपालले आज यमनसँग खेल्दै >> असार ७ गते बजेट पारित गर्ने सरकारको तयारी >> आगामी तीन दिन तातो हावाको लहरबाट जोगिन आग्रह >> टी-२० विश्वकप: नेपालले श्रीलंकाविरुद्ध भोलि बिहान खेल्दै >> जीवी राईलाई छिटो पक्राउ गरी स्वदेश ल्याउन ज्ञानेन्द्र शाहीको माग >> बुटवल उपमहानगरले किन रोक्यो कार्यक्रमबापतको भुक्तानी ? अख्तियार भन्छ–कार्यक्रमको भुक्तानी रोक्न मिल्दैन >> प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणका बिषयमा सदनलाई जानकारी गराउन एमालेको माग >> दाउन्नेमा पहिरोका कारण सडक अवरुद्ध भए एक घण्टाभित्र सुचारु गरिने >> ज्ञानेन्द्र शाहीको गृहमन्त्रीलाई प्रश्न गिरीबन्धुको फाइल कहिले खुल्छ ? >> मोदी क्याबिनेटमा कसले कुन मन्त्रालय पाए ? >> राप्रपाका लुम्बिनी प्रदेश सांसद यादवको निलम्वन फुकुवा >> टिपर दुर्घटनामा चालकको मृत्यु, २ जना घाइते

विकास र समृद्धिको आधारः पर्यटन र कृषिको पूर्वाधार

२९ जेष्ठ २०८१, मंगलवार
२९ जेष्ठ २०८१, मंगलवार

कपिलवस्तु नामाकरणका सम्वन्धमा पादान्त जनविश्वास अनुसार प्राचिन कालमा कौशल देशका राजा अंशकोकका सन्तानहरू उत्तर पट्टी छौडिदा घुम्दै कपिल मुनी ऋषिको आश्रममा पुगे । उनीहरूले आफ्नो वृतान्त उल्लेख गरेपछि ऋषिले नजिकको जंगल (सालको) फाँडी बसोबास गर्ने सल्लाह दिए अनुसार कालान्तरमा घना बस्ती हुन गएको र र कपिवस्थ हुँदै कपिलवस्तु नामाकरण हुन गयो । पूर्वमा रूपन्देही, उत्तरमा अर्घाखाँची, दक्षिणमा भारतको उत्तर प्रदेश तथा पश्चिममा दाङ जिल्ला पर्दछ । प्राचीन महत्वको हिसावले गौतमबुद्धको राजदरबार भएको तिलौराकोट पनि यसै यस जिल्लामा पर्दछ । यस जिल्लाको क्षेत्रफल १६५१.१७ वर्ग कि.मि. रहेको छ । हाम्रो देश नेपाल प्रकृतिको सुन्दर उपहार भनिन्छ । नेपाललाई चिनाउने दुई विशेषतामध्ये एक महापुरुष गौतमबुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनी र कपिलवस्तु भएका कारण कपिलवस्तु जिल्ला नेपालका सम्पूर्ण जिल्लाहरूमध्ये महत्वपूर्ण मानिएको छ । यहाँको भौगोलिक विविधता र साँस्कृतिक सौन्दर्यले विश्व समुदायलाई आश्चर्य चकित पारेको छ ।

यहाँ धार्मिक सम्पदाहरू शिवगढी मन्दिरमा केवलकार जोड्न सके सोनवागढ मन्दिर, उमरी गुफा, शिवालय, धानखोला, सुरही खोलामा तातोपानी कृत्रिम ताल, जगदीशपुर तौलेश्वर विशाल मन्दिर, तौलिहवा कुदान क्षेत्र, गौतमबुद्ध संग्रहालय, पुरानो सदरमुकाम बहादुरगञ्ज आँखा अस्पताल, चन्द्रौटा दुर्गा मन्दिर, कणेश्वरी मन्दिर, जामे मस्जिद मदरसा, सुपादेउराली, समयथान, स्वर्गद्धारी आश्रम तथा उद्योगधन्दा, कल कारखाना, करिडोर क्षेत्र, व्यापारीक दृष्टिकोणबाट बुटवल, कृष्णनगर, प्रदेश राजधानी भालुबाङ–ट्रान्जिट पाृइन्ट चन्द्रौटा भएका कारण पनि चन्द्रौटालाई सानो बुटवल भन्न सकिन्छ । सुरक्षाको हिसावमा प्रदेशको मुख्यालय सशस्त्र बल, वडा प्रहरी कार्यालय, शिक्षा क्षेत्रमा दुईवटा नमुना विद्यालय माध्यमिक विद्यालयहरू र बोर्डिङ स्कूलहरू रहेको अवस्था छ । पर्यटकहरूको लागि २० कि.मि. को विदेशी नाकादेखि आउने पर्यटकहरूको लागि सुविधा सम्पन्न लुम्बिनी ग्रिन रिसोर्ट सिद्धार्थ क्यासिनो भएका कारण कुनै असुविधा छैन् । हामी समृद्ध सुखी बन्न सके अनगिन्ती संभावनाका बीचमा छाँै । तर किन सधँै रोग, भोक, गरिबी र पछौटेपनबाट हामी मुक्त हुन सकेनौँ ? हामी किन विश्व समुदायका सामु अविकसित र गरिब राष्ट्रहरूको सूचीको अगाडीको नम्वरमा देखिन्छौँ । गरिबी हटाउन र देश समृद्ध बनाउने नाममा १०÷१५ बर्ष भित्र धेरै नयाँ नयाँ राजनीतिक व्यवस्था बदल्ने व्यायामहरू पनि ग¥यौँ । तर देश र जनताको आर्थिक अवस्था र राष्ट्रिय स्वाभिमानले कहिल्यै ठाडो शिर पाएन । ओठे राष्ट्रवाद र नारामा सिमित समृद्धिका कर्कट आवाजबाट जनतालाई झुक्याउने प्रपंच भयो । हाम्रो देश समृद्ध तुल्याउने जिम्मेवारी हामी सबैको हो । आपm्नो देशमा उपलब्ध स्रोत साधनको समुचित उपयोगबाट मात्र देश साँच्चै नै समृद्ध बन्न सक्छ । अन्यथा बाहिरियाले दिएको अनुदान र सिकाएको बुद्धि दीर्घकालीन हुन सक्दैन । हाम्रो देश समृद्धि तुल्याउन सक्ने सामु धेरै सम्भावना र अवसरहरू छन् तथापी यस आलेखमा मैले कृषि र पर्यटनलाई प्राथमिकतामा राखी संक्षिप्त चर्चा गर्न चाहेको छु ।

कृषि हाम्रो परम्परागत पेशा हो । यस क्षेत्रमा ठूलो जनशक्ति संलग्न छ । केही समयमा ९४% सम्म शक्ति कृषि पेशामा निर्भर थियो । हाल यो अवस्था थोरै परिवर्तन भएको छ । आज पनि ८०% आसपासमा देशको जनशक्ति कृषिमा निर्भर छ । यसले कृषि देशको मेरुदण्ड (अर्थतन्त्र) हो भन्ने स्पष्ट देखाउँछ । यति ठूलो जनशक्ति संलग्न क्षेत्रको अवस्थातिर दृष्टि दिनुपर्छ । विदेशबाट आयात गर्नुपर्ने मल र बीउका भरमा खेति गर्नुपर्ने बाध्यताले कहिले कृषकले समयमा मल बीउ पाउन सकेका छैनन । यहाँका कृषकहरूको खेतीबारीमा विदेशी मल बीउ व्यापारीका प्रयोगशाला बनेका छन् । धान रोप्छन पैसा पाउँदैनन, मकै रोप्छन दाना लाग्दैन । हाम्रा आपm्ना अन्नबाली लोप भएर बीउका लागि अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारीको मुख ताकेर बस्नु परेको अवस्था छ । कृषिलाई व्यावसायीकरण गर्न राज्यको चासो छैन । खास कृषकहरू राज्यबाट टाढा पारिएका छन् । कृषकको नाममा उपलब्ध गराइने अनुदान कार्यकर्तामुखी हुँदा एकातिर खास कृषक उदासी बन्नुपरेको छ भने अर्को तर्फ राष्ट्रिय अर्थराशीको दुरूपयोग भएको छ ।

हाल कृषिमा सबैभन्दा ठूलो र डरलाग्दो समस्या भनेको खेतियोग्य जमिनको खण्डीकरण हो । जग्गा व्यवसायका नाममा भइरहेको जमिन खण्डीकरणले अबको केही बर्षभित्रै देशको सबै खेतियोग्य मरुभूमिमा परिणत भईसक्नेछ । अहिलेसम्म राज्यसँग उपयोगी नीति नै छैन् । कहाँ बस्ती बसाल्ने, कहाँ उद्योग स्थापना गर्ने र कहाँ कृषि व्यवसाय गर्ने भन्ने कुराको कुनै ठोस योजना छैन् । समयको यहि अन्धकार अवसरमा महाभारत र चुरे भत्काउने तथा त्यहिको गिट्टी, बालुवाले खेतियोग्य जमिन पाटने कार्य दिन दुई गुना, रात चौगुनाका हिसाबले भइरहेको छ । यो व्यवसायमा लागेका वर्ग नव धनाढ्यका रूपमा उपस्थित भइरहेको छ । यो वर्गको आम्दानीमा कर लिनेतर्फ राज्यको पहुँच पनि छैन् । खेतियोग्य जमिन यसरी सकिएको दिन हामीसँग खेति गर्ने जमिन हुने छैन । जमिनमा सिँचाई गर्ने पानीको स्रोत रहने छैन् । महाभारत र चुरे रहने छैनन् भने आज विश्वमा कार्वन व्यापार गरेर बाँच्नुपर्ने अवस्थामा पुग्नेछौँ ।
कृषि हाम्रो सबैभन्दा सहज समृद्धिको आधार हो । तर यसतर्फ हाम्रो ध्यान नजाँदा हामी चामल, मकै, दाल, तेल, तरकारी सबै आयात गर्नुपर्ने अवस्थामा पुगेका छौँ । यो क्षेत्रले देशलाई पाल्ने मात्र नभई निर्यात गरेर देश विकासका लागि आवश्यक अर्थ सञ्चय गर्न सक्छ । पर्यटन समृद्धिको दोस्रो महात्वपूर्ण आधार हो । हामीसँग उपलब्ध प्राकृतिक सम्पदा र प्रचलित साँस्कृतिक सम्पदाहरू नै हाम्रो देशका मुख्य आधार हुन् । हाम्रा धार्मिक तथा पर्यटक र साहसिक पर्यटक भित्र पर्ने जनकपुर, पशुपतिनाथ, लुम्बिनी, सगरमाथा जस्ता सम्पदाहरूप्रति विश्व समुदाय नतमस्तक छ । रारा, फोक्सुन्डो, फेवा, ढोरपाटन जस्ता प्राकृतिक सम्पदा तथा जातीय साँस्कृतिक सम्पदाको हाम्रो देश खुला संग्रहालय नै हो । सांस्कृतिक र पर्यटन सम्बन्धि सम्पदा जति बेच्यो उति बढ्छ । यस क्षेत्रमा लगानी बिना नै कमाउने व्यवसाय हो । पर्यटन व्यवसाय शान्ति, सुरक्षा र मिठो मुस्कानको पर्यटक मैत्री व्यवसायले प्रवद्र्धन हुनसक्छ । पर्यटन व्यवसायलाई सहज बनाउने र प्रत्येक आयआर्जनसँग यातायात, सञ्चार, होटेल व्यवासय जस्ता क्षेत्रलाई पर्यटन मैत्री वातावरण निर्माणमा लाग्नुपर्ने देखिन्छ । वर्तमानमा पर्यटन व्यवसायमा कृषि, शिक्षा, खेल, स्वास्थ्य जस्ता क्षेत्रहरू पनि जोडिएर आएका छन् । नेपाल कृषि प्रदान देश भएकोले कृषि व्यवसायको प्रवद्र्धनसँगै कृषि पर्यटनको समेत प्रवद्र्धन हुन्छ । यसभित्र पशुपन्क्षी, माछा पालन र माहुरी पालनहरूले थप आर्कषण थप्छन् । यहाँका ताल तलैया, नदी, सिमसार, लेक चट्टान, याफटिङ, डुंगाविहार, प्याराग्लाईडिङ जस्ता खेलहरूका साथसाथै जैविक विविधता अध्ययन र संरक्षणका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ ।

यी सबै सम्पदाहरूको सुनिश्चित उपयोग गर्नसके पर्यटन हाम्रो समृद्धिमा सबैभन्दा सहज माध्यम बन्न सक्छ । पर्यटन क्षेत्रबाट अपेक्षित आयआर्जन गर्न नसकिनुमा होटेल र यातायात बाहेक अन्यतिर गैरसरकारी क्षेत्रको उत्साहप्रद सहभागिता नरहनु पनि हो । राज्यको पर्यटनमा गैरसरकारी क्षेत्रलाई आकर्षित गर्न नीति बनाउनु जरुरी छ । कृषि र पर्यटन हाम्रो सम्बृद्धिका मुख्य आधार हुन् । यिनको विकास र प्रर्वद्धन गर्न सरकारी क्षेत्रले समयमै योजना निर्माण गरी कार्यक्षेत्रमा लाग्नु जरुरी छ । यदि देश सम्बृद्ध भएमा प्रदेश सम्बृद्ध हुनेछ । प्रदेश सम्बृद्ध भए जिल्ला सम्बृद्ध, जिल्ला सम्बृद्ध भए नगर सम्बृद्ध र वडा सम्बृद्ध हुनेछ । वडा सम्बृद्ध भए टोल सम्बृद्ध हुनेछ । टोल सम्बृद्ध भए हामी सबै सम्बृद्ध हुनेछौँ । अन्यथा सम्बृद्धिको हाम्रो चाहना स्वानतुल्य कल्पनामा सिमित हुनेछ ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?