ट्रेंडिंग:

>> बुटवलको डेल्टा एजुकेशन मार्टमा भीषण आगलागी (भिडियोसहित) >> लुम्बिनी प्रदेश सरकारविरुद्ध सञ्चारसंस्थाहरु एक मतः पहुँचका आधारमा कानुन मिचेर बजेट छुट्टयाइएको आरोप >> एक्साभेटरले च्यापिंंदा युवकको मृत्यु >> बजेटले प्रदेशको समृद्धिको आधार तयार पार्ने बिश्वास लिएका छौं–गिरी >> ब्याटिङका लागि पीच चुनौतीपूर्ण थियो : रोहित पौडेल >> छैठौं स्थापना दिवसमा सरसफाई र बृक्षरोपण >> लुम्बिनीको सञ्चार वजेट मनपरी बांडिएकोमा आपत्ति >> गिरीबन्धुको जग्गा छानबिन समिति बनाउन कांग्रेसको माग >> लुम्बिनी प्रदेशमा भित्रियो मनसुन >> निर्माण व्यवसायीलाई भुक्तानीको समस्या छैन : प्रधानमन्त्री >> विषाक्त मदिरा सेवनबाट भारतको तामिलनाडुमा २९ जनाको मृत्यु >> लुम्बिनी भारतीय दुतावासको योग दिवस >> जीबी राईको मलेसिया लोकेसन पत्ता लाग्यो : गृहमन्त्री >> आज संसदमा प्रधानमन्त्रीसंग प्रश्नोत्तर >> सर्लाहीमा बस दुर्घटना हुंदा रुपन्देहीका तीनजनाको मृत्यु >> स्कलर्समा क्षमता अभिवृद्धि कार्यक्रम >> टी-२० विश्वकपमा आज सुपर आठका दुई खेल हुँदै >> सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोग रोक्न विद्यालयबाट सुरु गर्नुपर्ने >> पूर्व राजपरिवारका ज्वाइँ प्रतिवादी भएको भ्रष्टाचार मुद्दामा विशेषले दियो सबैलाई सफाइ >> आजको मौसम : कोशी र गण्डकी प्रदेशमा भारी वर्षाको सम्भावना >> ‘सुपर एट’ को पहिलो खेलमा दक्षिण अफ्रिकासँग अमेरिका पराजित >> गैंडहवामा महिलाहरुको स्वास्थ्य परीक्षण >> ‘बिरामीले पाउने सास्ती अन्त्य होस्’ >> अब जनवादी गणतन्त्र ल्याउन उठौं >> राशीअनुसार तपाईंको आजको भाग्य हेर्नुहोस् : आजको राशीफल >> खोल्सा व्यवस्थापनमा नमुना अभ्यास >> ‘साँगुरिदै अक्सिजन क्षेत्र’ >> तिलोत्तमाको नीति तथा कार्यक्रम : कृषि, शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक विकासलाई प्राथमिकता (पुर्णपाठ) >> बुटवलको नीति तथा कार्यक्रम : शिक्षा, स्वास्थ्य र सीप तथा रोजगारलाई मुख्य प्राथमिकता >> पर्साका तत्कालीन मालपोत अधिकृतसहित तीन जनालाई ८ वर्ष कैदको फैसला >> झलनाथको रिट निवेदन सर्वोच्च अदालतद्वारा अस्वीकार >> बैंक तथा वित्तीय संंस्थाका ऋणिहरुद्वारा बुटवलमा प्रदर्शन >> जेसिस सप्ताहको तयारी पुरा >> मन्त्रीहरूले आफ्नै क्षेत्रमा अधिकांश बजेट लगेको भन्दै पुनर्लेखन गर्न कांग्रेसको माग >> अश्विन दानीको नेतृत्वमा नागरिक पत्रकार समाजको केन्द्रिय तदर्थ कमिटी गठन >> थाइल्याण्डमा समलिङ्गी विवाहलाई कानुनी मान्यता, राजाको स्वीकृतीपछि लागु हुने >> कवाडी व्यवसायीमाथि प्रहरीले अनाहकमा धरपकड गर्यो –प्रभु शाह >> २४ बर्षपछि उत्तर कोरिया पुगे पुटिन >> सुनको मूल्य स्थित, चादीको बढ्यो >> केन विलियम्सनले छोडे कप्तानी >> संसद भवनको शौचालयमा प्रहरी जवानले गरे गोली हानी आत्महत्या >> नेतन्याहुको अमेरिकाप्रति असन्तुष्टि, हतियार नदिएको आरोप >> ‘हेरी रहुँ तिमीलाई’बोलको म्यूजिक भिडियोे सार्वजनिक >> कटान आदेशबिना कसरी काटियो कपिलवस्तु अस्पतालका रुख ? >> प्रतिनिधि सभाको बैठक बस्दै, यस्तो छ कार्यसूची >> कोशी प्रदेशमा भारी वर्षा, कस्तो रहला अन्यत्रको मौसम ? >> रोहितसँग झगडा गर्ने बंगलादेशी खेलाडी तान्जिमलाई आईसीसीले तिरायो जरिवाना >> कर्णालीका सांसद भन्छन्ः बजेटमा विचौलिया हावी भए >> चुरे संरक्षण गर्न दबाब दिऔं >> राजा परीक्षित र सुनको महिमा

गुलियो उखु, अमिलो मन

उखु किसानले समयमा नै उखुको उचित मूल्य नपाएको कारण बिस्तारै उखु खेती हटाउँदै गएको किसानको भनाइ छ । उनीहरू भन्छन्–‘दुःख गयो, गयो उचित मूल्य नै पाउँदैन, समयमा बिक्री भएन भने बर्बाद नै हुन्छ, उधारोको पिर त छँदैछ ।’
९ जेष्ठ २०८१, बुधबार
९ जेष्ठ २०८१, बुधबार

बुटवल, ९ जेठ । कपिलवस्तु जिल्लाको कृष्णनगर नगरपालिका वडा नम्बर ८ का किसान जितेन्द्र कुमार चौधरीले केही बर्ष पहिला १० विघा भन्दा बढि क्षेत्रमा उखु खेती गर्दै आएका थिए । तर अहिले उनको खेतमा जम्मा साढे ३ विघामा मात्रै उखु खेती हुँदै आएको छ । उखु किसानले समयमा नै उखुको उचित मूल्य नपाएको कारण बिस्तारै उखु खेती हटाउँदै गएको किसान चौधरीको भनाइ छ । उनी भन्छन्–‘दुःख गयो, गयो उचित रूपमा मूल्य नै पाउँदैन, समयमा बिक्री भएन भने बर्बाद नै हुन्छ ।’

केही बर्ष पहिला सम्म कपिलवस्तुमा महालक्ष्मी सुगर मिल सञ्चालनमा आएको भएपनि अहिले यो बन्द छ । जहाँ उखु दिएका सयौं किसानले अहिले सम्म पनि भुक्तानी नपाएको गुनासो गर्दै आएका छन् । उखुवालालाई सरकारले नगदे बालीको रूपमा राखेको छ । तर किसानले नगदे बाली बिस्तारै छाड्दै गएका यो एउटा प्रतिनिधि उदाहरण मात्रै हो । किसान जितेन्द्र चौधरी थप्छन्–‘१० बिघा पहिला थियो, रेट नै छैन, किसानको उखुको मूल्य पाएकोछैन रेट छैन त्यहि भएर घटाउँदै गएका छु ।’ उनको गाउँमा उनी मात्रै नभएर अन्य किसानले पनि अहिले उखु खेती घटाउँदै लगेका छन् ।

केही बर्ष पहिला चिनी मिल नै सञ्चालन हुँदा केही रकम आएपनि अहिले भेली, सख्खर मिल वालाहरूले उखुको उचित मूल्य नदिने गरेको किसान को गुनासो छ । कपिलवस्तुमा किसानको उत्पादन समयमा नै सरकारले तोकेको न्यूनतम समर्थन मूल्यमा किनिदिने गरी चिनी कारखानाको माग स्थानीयहरूले समेत गर्दै आएका छन् ।

किसानले उत्पादन गरेको उखु प्रति क्वीन्टल ५ सय रूपैयाँ भन्दा कम मा विक्रि ग¥यो भने किसानलाई घाटा हुने गरेको किसानको भनाई छ । तर उखु मिल नभएको कारण किसानले भेली, सख्खर मिल उद्योगमा जाने गरी क्रसरमा ५ सय भन्दा कम मुल्यमा उखु दिदै आएका छन् ।
कपिलवस्तु जिल्लाको विजय नगरगाउँपालिका वडा नम्बर ४ डक्डबुबाका किसान सरस्वती शुक्ला भट्टराईको पीडा पनि उस्तै छ । १० कठ्ठा क्षेत्रमा उखु बाली लगाउँदै आएकी उनले उखु खेती गर्दा समयमा नै उचित जातको बीउ नै नपाउने, सिंचाइको सुविधा अभाव, समयमा नै मल नपाउने र अन्तीममा ऊखु उत्पादन पछि भाउ नै नपाउने समस्याको कारण थप पीडा भएको उनको भनाइ छ । उनी भन्छिन्–‘समयमा नै बिक्री नहुने पीडा पनि छ, तयारी हुँदा अन्य व्यवसायीहरूले समेत मोलमोलाई गर्दा समस्या हुने गरेको छ ।’ उनले सख्खर उद्योगलाई दिँदा किसानले घाटा हुने गरेको समेत बताईन । किसानले उचित रूपमा बीउ, मल, सिंचाईको साथै उचित मूल्य नपाउने पीडा भएको कारण समेत समस्या झेल्दै आएको उनको भनाई रहेको छ ।

किसान शुक्लाका अनुसार किसानलाई नयाँ उन्नत जातको बीउ समेत उपलब्ध हुन सकेको छैन, पछिल्लो समयमा केही तालिम अन्य विविध विषयमा जानकारी पाए पनि सोही अनुसारको फिल्डमा नै किसानलाई तालिम सिकाउन जरुरी छ । किसानले रोप्दा बीउ, दुरी, सहितको जानकारी फिल्डमा नै हुन जरुरी रहेको छ । सोही अनुसार रोपेमा मल, बिउ समेत सहज रूपमा भएमा मात्रै उत्पादन बृद्धि हुन्छ । नवलपरासी जिल्लाको प्रतापपुर गाउँपालिका वडा नम्बर ८ का उखु किसान प्रेम बहादुर कोईरी पनि उखुबालीबाट सन्तुष्ट छैनन् । उनी जस्तै प्रतापपुर क्षेत्रको वडा ६, ७, ८ मा उखुु खेती आएको छ । भारतबाट समेत उखु आउने गरेको कारण नेपाली किसान मारमा परेको किसान कोईरीको भनाइ रहेको छ । किसानले समयमा नै न्यूनतम समर्थन मूल्य अनुसारको रकम पाउनुपर्ने माग उनको छ । किसानको लाखौं रूपैयाँ अहिले पनि चिनी मिलमा बक्यौता बाँकी रहेको कारण समेत समस्या रहेको उनको तर्क छ ।

डेढ विघा क्षेत्रफलमा उखु खेती गर्दै आएका किसान कोईरीले किसानले सरकारले तोकेको मूल्यमा आफ्नो उखु बिक्री गर्न पाउनुपर्ने माग समेत गर्दै आएका छन् । नेपाल सरकारका पूर्व कृषि सचिव डा. योगेन्द्र कुमार कार्की नेपालमा उखु खेतीको प्रचुर संभावना रहेपनि सोही अनुसारको काम समेत हुन नसकेको बताउँछन् । उनले नेपालको तराई मात्रै नभएर पहाडी जिल्लामा पनि उखुको व्यवसायिक खेती गर्न सकिने जानकारी दिँदै उनले व्यापकरूपमा उखु खेती गरी भारतबाट आयात हुने चिनी प्रतिस्थापन गर्न सकिने उनले जानकारी दिए । उनले भने–‘ नेपाल उखुको तराईं मात्रै होईन पहाडी जिल्लाहरूमा पनि व्यापकरूपमा खेती गर्न सकिन्छ, यसमा सरकारले योजना बनाएर लाग्न आवश्यक छ ।’

सरकार र किसानको बीचमा ठूलो खाडल रहेको भन्दै किसानको लागि बेलैमा समर्थन मूल्य तोक्ने, समयमा नै भुक्तानी दिन आवश्यक रहेको पूर्व सचिव कार्कीको भनाइ रहेको छ । अहिले नेपालमा चिनीको माग उच्च रहेको जानकारी उनले नेपालमा विभिन्न स्थानमा उख चिनी मिल स्थापना गरी सोही अनुसार अन्य देशमा समेत नेपालको उच्च क्वालीटिको चिनी बिक्री गर्न सकिने उनको तर्क छ ।

नेपाल डिष्ट्रिलरी प्रालिका प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत जनकराज रेग्मी नेपालमा उखु खेतीको संभावना प्रचुर भएको बताउँछन् । उनले अहिले पनि नेपालमा डिष्ट्रीलरीको लागि चाहिने स्प्रीट भारत लगायतका विभिन्न देशबाट आउने गरेको भन्दै स्वदेशमा नै उखु खेती गर्न सकेमा अन्य देशबाट आयात गर्नुपर्ने स्प्रीट रोक्न सकिने बताउँछन् । उखु किसानका समसयालाई समयमा नै समाधान गर्न सकेमा यसबाट नेपालले ठूलो लाभ लिन सक्ने उनको भनाइ रहेको छ ।

राष्ट्रिय उखुबाली अनुसन्धान कार्यक्रम जीतपुर बाराका बाली प्रजनन् बरिष्ठ बैज्ञानिक डा. दिलराज यादवले नेपालमा कम उत्पादन हुनुका विभिन्न कारणहरूमा बढि उत्पादन दिने जातको अभाव गुणस्तरीय बीउको अभाव, उखुबालीको पराम्परागत रूपको प्रविधि प्रयोग नहुने भएको कारण समस्या भएको बताउँछन् । उनले नेपालमा लगभग ७५ प्रतिशत जमिन आकासे पानीको भरमा खेती हुँदा माटोको कम चिस्यानले गर्दा कम अंकुरण तथा बृद्धि र विकासमा अबरोध, कृषकहरूले उखुवालीलाई कम उर्बर र अन्य वाली नहुने जग्गामा लगाउने हुनाले उखुको उत्पादन तथा उत्पादकत्वमा कमी आएको बताउँछन् ।

उखु नगदे बाली हो र यसले कुल कृषि ग्राहस्थ्य उत्पादनमा २.१ प्रतिशतले योगदान दिँदै आएको छ । नेपालमा चिनी प्रति व्यक्ति प्रति वर्ष उपभोगको स्थिति ८ के.जी. रहेको छ र देशको उत्पादनले मागको ६० प्रतिशत पूर्ति गर्दछ । नेपालमा हाड्रोपावरको क्षमता घटेको बेला चिनी उद्योगबाट नेपालमा १५० मेगावाट क्षमताको बिजुली निकाल्न सकिन्छ । नेपालमा वार्षिक रूपमा ३ लाख मेट्रिक टन चिनी खपत हुन्छ । यसको १ लाख ५० हजार मेट्रिक टनको माग देश भित्र कै उत्पादनले धान्छ र बाँकी चिनी आयात गर्नु पर्ने अवस्था रहेको जनाइएको छ ।
नेपाल फारमर्स एडभाईजरी काउन्सिल प्रा.लि. विज्ञ संजय धिमालका अनुसार उखुलाई फाईबर बोर्ड, कागज, प्लास्टिक, रेजिन उत्पादन गर्न प्रयोग गरिन्छ, सख्खरको प्रयोग डिस्टलरीमा इथायल अल्कोहल, ब्युटाईल अल्कोहल, साइट्रिक एसिड बनाउन चाहिन्छ ।
उखुको मड (हिलो) प्रांगारिक मलको रूपमा उपयोग गरिन्छ हरियो भाग (माथिल्लो पात) पशुको लागि घाँसको रूपमा उपयोग हुन्छ । सख्खर यसले ३५ प्रतिशत सुक्रोज, १५ प्रतिशत अन्य आवश्यक सुगर प्राप्त हुन्छ ।

अल्कोहलः रम र स्पिरिट उत्पादन र खाद्य इस्टको उत्पादन हुने गर्छ, सख्खर लगायत साईलेजको एडिटिभको रूपमा उपयोग गरिन्छ, उखुको उप पदार्थ इन्धनको रूपमा उपयोग हुन्छ, यसबाट कागज, कार्डबोर्ड, प्लास्टिक एबम् वाल बोर्डको उत्पादन हुने गर्दछ , प्रेस मड, क्यान वाक्स, लाईम एबम् एसीडिक माटोको रूपमा उपयोग हुन्छ, पेट्रोलियम पदार्थमा २० प्रतिशत इथानोल मिसाईएमा १४ प्रतिशत आयातलाई कम गर्दछ , जसले गर्दा वार्षिक १० लाख युएस डलर बचाउन सकिन्छ र २३,३९७ टन कार्बन डाईक्साईड उत्सर्जन बाट जोगाउन सकिन्छ ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?