ट्रेंडिंग:

>> बुटवलको डेल्टा एजुकेशन मार्टमा भीषण आगलागी (भिडियोसहित) >> लुम्बिनी प्रदेश सरकारविरुद्ध सञ्चारसंस्थाहरु एक मतः पहुँचका आधारमा कानुन मिचेर बजेट छुट्टयाइएको आरोप >> एक्साभेटरले च्यापिंंदा युवकको मृत्यु >> बजेटले प्रदेशको समृद्धिको आधार तयार पार्ने बिश्वास लिएका छौं–गिरी >> ब्याटिङका लागि पीच चुनौतीपूर्ण थियो : रोहित पौडेल >> छैठौं स्थापना दिवसमा सरसफाई र बृक्षरोपण >> लुम्बिनीको सञ्चार वजेट मनपरी बांडिएकोमा आपत्ति >> गिरीबन्धुको जग्गा छानबिन समिति बनाउन कांग्रेसको माग >> लुम्बिनी प्रदेशमा भित्रियो मनसुन >> निर्माण व्यवसायीलाई भुक्तानीको समस्या छैन : प्रधानमन्त्री >> विषाक्त मदिरा सेवनबाट भारतको तामिलनाडुमा २९ जनाको मृत्यु >> लुम्बिनी भारतीय दुतावासको योग दिवस >> जीबी राईको मलेसिया लोकेसन पत्ता लाग्यो : गृहमन्त्री >> आज संसदमा प्रधानमन्त्रीसंग प्रश्नोत्तर >> सर्लाहीमा बस दुर्घटना हुंदा रुपन्देहीका तीनजनाको मृत्यु >> स्कलर्समा क्षमता अभिवृद्धि कार्यक्रम >> टी-२० विश्वकपमा आज सुपर आठका दुई खेल हुँदै >> सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोग रोक्न विद्यालयबाट सुरु गर्नुपर्ने >> पूर्व राजपरिवारका ज्वाइँ प्रतिवादी भएको भ्रष्टाचार मुद्दामा विशेषले दियो सबैलाई सफाइ >> आजको मौसम : कोशी र गण्डकी प्रदेशमा भारी वर्षाको सम्भावना >> ‘सुपर एट’ को पहिलो खेलमा दक्षिण अफ्रिकासँग अमेरिका पराजित >> गैंडहवामा महिलाहरुको स्वास्थ्य परीक्षण >> ‘बिरामीले पाउने सास्ती अन्त्य होस्’ >> अब जनवादी गणतन्त्र ल्याउन उठौं >> राशीअनुसार तपाईंको आजको भाग्य हेर्नुहोस् : आजको राशीफल >> खोल्सा व्यवस्थापनमा नमुना अभ्यास >> ‘साँगुरिदै अक्सिजन क्षेत्र’ >> तिलोत्तमाको नीति तथा कार्यक्रम : कृषि, शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक विकासलाई प्राथमिकता (पुर्णपाठ) >> बुटवलको नीति तथा कार्यक्रम : शिक्षा, स्वास्थ्य र सीप तथा रोजगारलाई मुख्य प्राथमिकता >> पर्साका तत्कालीन मालपोत अधिकृतसहित तीन जनालाई ८ वर्ष कैदको फैसला >> झलनाथको रिट निवेदन सर्वोच्च अदालतद्वारा अस्वीकार >> बैंक तथा वित्तीय संंस्थाका ऋणिहरुद्वारा बुटवलमा प्रदर्शन >> जेसिस सप्ताहको तयारी पुरा >> मन्त्रीहरूले आफ्नै क्षेत्रमा अधिकांश बजेट लगेको भन्दै पुनर्लेखन गर्न कांग्रेसको माग >> अश्विन दानीको नेतृत्वमा नागरिक पत्रकार समाजको केन्द्रिय तदर्थ कमिटी गठन >> थाइल्याण्डमा समलिङ्गी विवाहलाई कानुनी मान्यता, राजाको स्वीकृतीपछि लागु हुने >> कवाडी व्यवसायीमाथि प्रहरीले अनाहकमा धरपकड गर्यो –प्रभु शाह >> २४ बर्षपछि उत्तर कोरिया पुगे पुटिन >> सुनको मूल्य स्थित, चादीको बढ्यो >> केन विलियम्सनले छोडे कप्तानी >> संसद भवनको शौचालयमा प्रहरी जवानले गरे गोली हानी आत्महत्या >> नेतन्याहुको अमेरिकाप्रति असन्तुष्टि, हतियार नदिएको आरोप >> ‘हेरी रहुँ तिमीलाई’बोलको म्यूजिक भिडियोे सार्वजनिक >> कटान आदेशबिना कसरी काटियो कपिलवस्तु अस्पतालका रुख ? >> प्रतिनिधि सभाको बैठक बस्दै, यस्तो छ कार्यसूची >> कोशी प्रदेशमा भारी वर्षा, कस्तो रहला अन्यत्रको मौसम ? >> रोहितसँग झगडा गर्ने बंगलादेशी खेलाडी तान्जिमलाई आईसीसीले तिरायो जरिवाना >> कर्णालीका सांसद भन्छन्ः बजेटमा विचौलिया हावी भए >> चुरे संरक्षण गर्न दबाब दिऔं >> राजा परीक्षित र सुनको महिमा

बिउमा लुटिंदै किसानहरु 

५ जेष्ठ २०८१, शनिबार
५ जेष्ठ २०८१, शनिबार
पाल्पा, ५ जेठ ।
गत वर्ष कम क्षेत्रफलमा बढी उत्पादन लिने सपना देखेकी हुम कुमारी सूर्यवंशी यसवर्ष पनि धानको बिउका लागि पर निर्भरता हुनु प¥यो । स्थानीय जातको जातको बिउ प्रयोग गरेकी हुम कुमारी गत वर्ष बहुराष्ट्रिय कम्पनीद्वारा उत्पादित बिउको कारण यसवर्ष बिउमा परनिर्भरता हुनु परेको हो ।
उनीसंगै बिस भन्दा बढी किसानहरु यस वर्षका लागि धानकै बिउका लागि बिउ बिक्रेता एग्रोभेटमै निर्भर हुनु परेको स्थानीय दिपक खनाल बताउँछन् । कम क्षेत्रफलमा बढी उत्पादन लिने प्रलोभनमा कृषकहरु दिन प्रतिदिन फस्दै गएका कारण स्थानीय जातको बिउ हराउँदै गएको र हाइबे्रड बिउको प्रयोगका कारण पर निर्भरता बढेको छ ।
दुई दशक अगाडि सम्म माडी रामपुर, अर्गली, कचल, सर्देवा, पुर्वखोला जस्ता फाँटहरुमा स्थानीय जातको मन्सुली, मनसारो, रुदुवा, आपझोत्ते, कालानिमक काठे झिनुवा, गौरीवा, मार्सी जस्ता प्रजातीका बिउहरुको प्रयोग हुन्थ्यो । धान भित्र्याउँदा नै बिउ छुट्याउने चलन थियो । दुई दशक अगाडि सम्म बिउ यसरी खोज्ने चलन थिएन । खोजे पनि अ‍ैचो पैचोको चलन थियो । अहिले कम क्षेत्रफलमा धेरै उत्पादन दिने लोभका कारण पुराना पुराना बिउ हराउँदै गएको र बिउमा परनिर्भरता बढ्दै गएको कृषि शाखा प्रमुख सरोज तिमिल्सेना बताउँछन् ।
रामपुरका पुराना अगुवा कृषक सुर्य रेग्मी भन्छन्, “पुराना पुराना बिउको उत्पादन कम भएपनि स्वादमा मिठोपन हुन्थ्यो तर आज भोलिका हाईब्रिड बिउको चामलको स्वादको तुलना गर्नै मिल्दैन । अहिलेको चामल त केवल पेट भर्न मात्र हुन्छ तर पनि किसानहरु हाईबे्रड बिउको नै प्रयोग गर्दछन् ।”
स्थानीय जातको बिउ हराउनुमा धेरै कारणहरु  रहेका छन् । कृषि कार्यालयका प्राविधिकहरुको सल्लाह बिना नै गैह्र सरकारी संस्थाबाट यस्ता बिउहरु भित्रिए । अहिले तिनैको एक छत्र भएको छ । पुराना बिउको तुलनामा उत्पादन बढी हुने भन्दै किसान माथि प्रलोभनको खेति गर्न लागेपछि किसानको के को दोष र ? प्रत्येक वर्ष महङ्गो मूल्यमा बिउ किनेर ल्याउने हो । एक वर्ष विदेशबाट बिउ नआए यहाँका खेत बाँझो हुने अवस्थामा पुगेको कृषि विज्ञ महेन्द्र कौणाल बताउँछन् ।
पुराना बिउको संरक्षण गर्ने नीति त तिनै तहका सरकारमा रहेका संग छैन । जनप्रतिनिधिहरुको त के कुरा ? “जव सम्म राष्ट्रियस्तरबाटै पुराना बिउको संरक्षण सम्बन्धी नीति निर्माणहरु बन्दैनन् तव सम्म बिउमा परनिर्भरता बढदै जाने हो”–उनले भने । धानको बिउको नामबाट २ अर्व रुपैयाँ भन्दा बढी नेपालबाट बाहिर गएर पनि चामलमा पनि पर निर्भरता रहनु पर्दछ । हाम्रो जस्तो कृषि प्रधान देशमा अन्न वाली मात्र नभएर फलफुल, तरकारी तेलहनमा समेत हामी परनिर्भरता हुनु परेको पुराना कृषि प्राविधिकहरु बताउँछन् ।
पछिल्ला वर्षहरुमा हाईब्रिड बिउको प्रयोग कम गर्न स्थानीय सरकारहरुले उन्नत जातको खाद्यान्नको बिउ अनुदानमा वितरण गर्दै आएका छन् तर स्थानीय सरकारद्वारा वितरित उन्नत जातको बिउ प्रति कृषकहरुको विश्वास घट्दै गएको कारणले पनि यस्ता समस्या आएका हुन् । उन्नत जातको बिउको प्रयोगका कारण पनि वाली उत्पादन राम्रो हुन्छ भन्ने कृषकमा विश्वास नै छैन । उन्नत जातको बिउ नेपाल सरकारको तर्फबाट प्रमाणित गरिएको बिउ हो । यसबाट अर्को वर्ष बिउ तयार गर्न सकिन्छ तर पनि अल्प ज्ञान भएका बिउ बिक्रेताका कारण यस्ता बिउको विकल्पमा हाईब्रिड बिउको प्रयोग बढेको छ ।
अनिकालमा बिउ जोगाउनु भने जस्तै सदियौं देखि प्रयोग गर्दै आएको बिउ आजभोलि कहीं कतै छैनन् । बिउ खाद्य सुरक्षाको प्रमुख आधार हो । बिउ सुरक्षित नभए सम्म वाली सुरक्षित हुँदैन । वाली सुरक्षित नभए सम्म खाद्य सुरक्षाको प्रत्याभूति नै हुँदैन, विकासे बिउको प्रयोगका कारण स्थानीय बिउ लोप हँुदा मुलुकको खाद्य सुरक्षा संकटमा पर्दै जाने कृषि विद्हरुको भनाई छ । खाद्यान्न, तरकारी, दलहन, तेलहन बिउको वालीको आपुर्ती गर्ने व्यवसायी मध्ये ९९ प्रतिशत निजी क्षेत्रबाट भएको छ । त्यसमा पनि नेपाल सरकारबाट सुचीकृत नभएका बिउ खुल्ला रुपमा बिक्री भएका छन् । यसले के देखाउँछ भने कृषि प्रधान देशमा आयातित बिउको दबदबा रहेको मदनपोखराका पुराना कृषक एक प्रसाद भण्डारी बताउँछन् । “कुनै समय बाहिरबाट बिउ रोकियो भने हाम्रो बारीहरु बाँझो रहन सक्ने दिन नआउला भन्न सकिदैन”–उनले भने ।
बिउ जस्तो खाद्य सुरक्षाको आधारशीलालाई बहुराष्ट्रिय कम्पनीको भरमा टिकाउनु कहिल्यै पनि राष्ट्रिय अनुकुल हुँदैन । यसले निम्त्याउने सबैभन्दा ठूलो डर परनिर्भरता हो । यो संगसंगै हाम्रो पहिचान पनि गुमाउनु हो मदनपोखराका पुराना पुस्ताका अगुवा कृषक इन्द्र प्रसाद पौडेल बताउँछन् । “हामीसंग स्थानीय टमाटर बाहेक कुनै छैन”–उनले भने  ।
बाहिरियो ठूलो धन राशी 
बिउको नाममा ठूलो धनराशी भारत जाने गरेको व्यवसायी बिष्णु भण्डारी बताउँछन् । किसान आफैले उन्नत जातको भन्दा हाईब्रेड बिउ खोज्ने गर्दछन् । यस्ता जातको बिउ प्रति केजी ४ सय रुपैयाँ भन्दा बढी पर्दछ । एउटा कृषकले २ हजार देखि ४ हजार सम्मको बिउ लैजाने गर्दछन् । बिउका लागि मात्र वार्षिक तीन अर्व भन्दा बढी भारत जाने गर्दछ । “हाम्रो भूवनोट, जलवायु  अनुसारको बिउ हामीले यही नै तयार गर्न सकिन्छ । यसका लागि सरकारले स्पष्ट कृषिनीति बनाउनु प¥यो तर सरकार नै असफल भयो”–उनले भने ।
सरकारले विदेशी कम्पनीबाट आयातित बिउ रोक्न कृषि विकास कार्यालयले बिउ उत्पादन क्षेत्र निर्धारण गरी काम गर्ने प्रचलन पनि थियो । पहिले पहिले नेपालबाट धान चामल बाहिर निर्यात गर्ने हो आज ठिक उल्टो भयो । सरकारले कृषि प्रति उदासिन भएका कारण ठुलो धनराशी बाहिरिन पुगेको पुराना कृषि विद् वामदेव नेपाल बताउँछन् ।
जमिन बाँझो हुने अवस्था
एक वर्ष बहुराष्टिय कम्पनीद्वारा उत्पादित बिउ नेपाल नआए यहाँको जमिन खाली हुनेछ । अन्न तथा तरकारी बिउ मात्र होइन तेलहन दलहनमा समेत परनिर्भता बढेको छ । यहाँको रैथाने बिउ हराएको छ । अब खोजेर पनि पाइदैन । बिउमा परनिर्भरता हुँदा विदेशी कम्पनीले नपठाउन सक्ने दिन नआउला भन्न सकिदैन । महङ्गो मूल्यमा खरिद गरेका किसान बिउमा लुटिदैछन् । विगतमा सरकारी निकायको स्विकृतीमा गैह्र सरकारी संस्थाको व्यवस्थापनमा यस्तो बिउ भित्रिएको कृषिविद राजेन्द्र कोइराला बताउँछन् ।
सरकारले नै स्पष्ट नीति बनाउन नसक्दा यस्तो समस्या उत्पन्न भएको हो । सरकारले स्पष्ट नीति बनाउने हो भने बिउमा परनिर्भरता घटाउन सकिन्छ तर सरकारमै  महत्वपूर्ण निकायहरुमा बसेका व्यक्ति र व्यक्तित्व कमिसनको प्रलोभनमा फसेका कारण बिउमा परनिर्भरता बढेको कृषि प्राविधिकहरु बताउँछन् । बजारमा सूचीकृत नै नभएका धान मात्र होइन अन्य बिउहरु पनि बिक्री भएका छन् । केही दिन अगाडि कृषि ज्ञान केन्द्रले तानसेन, रामपुरको पसलमा मौसमी अनुगमन गरेको भए पनि परिणाम राम्रो आउन सकेन ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?