ट्रेंडिंग:

>> राजनीतिक र आर्थिक संकट समाधानका लागि संविधानमा पुनरावलोकन हुनुपर्छः त्रिपाठी >> बुद्धज्ञान शिक्षा विश्वव्यापी बनाउन पहल गरौँ : गृहमन्त्री श्रेष्ठ >> लौरियट्स एण्ड लिडर्स सम्मेलनबारे प्रदेशसभामा एमालेको विरोधः मुख्यमन्त्री ‘लेण्डुप दोर्जे’ बन्न खोजेको आरोप >> होटलको छतबाट खसेर एकको मृत्यु >> ५० करोड लागतमा भैरहवामा पर्यटकलक्षित होटल ल्याण्डमार्क सञ्चालनमा >> वीरेन्द्रनगरमा पहिलो महिला सम्मेलन हुँदै >> शालिनको पोस्टमार्टम रिपोर्ट : बलात्कार पुष्टि भएन, झुण्डिएर मृत्यु >> शिखर सम्मेलनबारे विपक्षीले विरोध गर्ने संकेत पाएपछि प्रदेशसभामा गएनन् मुख्यमन्त्री (लाईभ) >> सामाजिक रुपान्तरणका लागि महिला मञ्च दाङको अध्यक्षमा आचार्य >> लुम्बिनी प्रदेशसभामा शिखर सम्मेलनबारे किन बोलेनन् प्रधानमन्त्री ? >> दादुरा रुवेला विरुद्ध खोप सोमबारबाट >> प्रचण्ड र ओलीबीच बालुवाटारमा वार्ता >> राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष तिमिल्सिनासहित २० सदस्यको पदावधि आजदेखि सकिँदै >> शिक्षण सिकाई सहजिकरणमा अनलाइन र डिजिटल माध्यम >> शालिन पोखरेल मृत्यु घटनामा के भन्यो प्रहरीले ? (विज्ञप्तिसहित) >> सरकार र दूध उत्पादक किसानबीच पाँच बुँदे सहमति, आन्दोलनका कार्यक्रम स्थगित >> पश्चिमी वायुले देशभरको मौसम बदली, धेरै ठाउँमा मेघ गर्जनसहित वर्षाको सम्भावना >> महासमिति बैठक कागको कथन जस्तै भयो : उपसभापति गुुरुङ >> घोषणाको चार वर्षपछि गाउँटोलमा शौचालय अभियान >> बाली उपचार चिकित्सामा मिश्र सरको व्यस्तता उस्तै >> धार्मिक बसले बढायो श्रद्धालु >> नेताका सम्पत्ति शुद्विकरण गर्नुपर्ने >> वन्यजन्तु चोरी शिकारीको चिन्ता >> वन्यजन्तु संरक्षणका चुनौतीहरू >> राशीअनुसार तपाईंको आजको भाग्य हेर्नुहोस् : आजको राशीफल >> करिश्मामा निशुल्क स्वस्थ्य परिक्षण तथा परामर्श >> नागरिक समाज दाङको संयोजकमा थापा  >> पश्चिम नेपाल बस ब्यबसायीद्वारा बधार्ई तथा सम्मान >> मानसिक स्वास्थ्य रणनीतिको विषयमा वृहत छलफल >> संघीयता लागु गर्न नचाहने प्रवृत्ति अहिले पनि छ : प्रधानमन्त्री >> नेदरल्यान्ड्सलाई ६ विकेटले हराउँदै नेपाल फाइनलमा >> राष्ट्रिय लनटेनिस प्रतियोगिता : प्रदिप र अभिलाषालाई उपाधि >> लुम्बिनीमा मौलिकता झल्किने नेपाल थेरवाद विहार >> नेपाललाई नेदरल्यान्डले दियो १२१ रनको लक्ष्य >> मिसन ८४ को नारालाई सफल पार्न आफैमा रुपान्तरण पहिलो शर्त : अध्यक्ष बस्नेत >> चौतर्फी आलोचनापछि पत्रकार सम्मेलन गर्न मुख्यमन्त्री वाध्य,सरकारको २ करोड मात्रै,अरु विदेशी सहयोग भन्दै बचाउ >> लुम्बिनी अस्पतालमा मातृ तथा शिशु स्वास्थ्यका लागि सहयोग बढाउने दातृ निकायको प्रतिवद्धता >> नेदरल्यान्ड्सविरूद्ध पहिले फिल्डिङ गर्दै नेपाल >> आज लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयको १५ औं सभाको बैठक, प्रधानमन्त्रीले उद्घाटन गर्दै >> थारु मानक भाषाका लागि भाषा वर्ण निर्धारण अभ्यास >> लोक सांस्कृतिक महोत्सवले संस्कृतिको प्रवद्र्धन गर्छ : मन्त्री थापा >> गोमाको ‘घरको अचार’ >> बाउन्नगढी नै प्राचीन बौद्धकालिन सम्पदा >> साइन्सोत्सव >> छत्रेश्वरीमा छाडा गाई व्यवस्थापन >> राशीअनुसार तपाईंको आजको भाग्य हेर्नुहोस् : आजको राशीफल >> लुम्बिनीमा राज्य पक्षबाट शान्ति भंग गर्ने प्रयास भयो : सांसद शुक्ला (भिडियो सहित) >> न्यून गुणस्तरका तीन औषधी विक्रिमा रोक >> लुम्बिनी, बाग्मती र एपीएफको जित >> एनसेल र ईएन्ड इन्टरनेसनलबीच उत्कृष्ट डिजिटल सेवा र ग्राहक अनुभव प्रदान गर्न समझदारी
विचार

बिकृतितर्फ उन्मुख हाम्रा सामाजिक संस्कार

२३ माघ २०८०, मंगलवार
२३ माघ २०८०, मंगलवार

हाम्रा केही सामाजिक, सांस्कृतिक संस्कार र चाडपर्वका आफ्नै खाले मान्यता रहेका छन् । मानिस जन्मेपछि मृत्युपर्यन्त अनेक संस्कार गरिन्छ । जस्तो ६ दिनमा छैटी, ११ दिनमा न्वारन (नामाकरण), ६ महिनामा भात खुवाई (अन्न प्रासन), आठ वर्षमा छोरा भए ब्रतबन्ध छोरी भए कतै कतै गुन्युचोली दिने भन्ने चलन, त्यसपछी विवाह , त्यसपछि मृत्यु संस्कार, त्यसपछि पितृ संम्झने पितृ श्राद्ध । यिनै हुन नेपाली समाजमा गरिने संस्कार । त्यसपछिका हाम्रा परम्परागत चाडपर्व । आजकल यि संस्कारहरू र चाडपर्वहरू निकै खर्चालु र भड्किला हुँदै गईरहेका छन् । सबैभन्दा बढी बिहे । धन हुनेको देखासिकी मध्यमवर्ग र निम्न वर्गका मानिसले गर्न खोज्दा कयौ परिवार ऋृणको भारी बोक्न बाध्य हुन्छन् भने अर्कोतर्फ सानातिना जागिरे कर्मचारीहरू पनि भ्रष्टाचारी बन्दै गएका छन् । उसले त्यती कमायो, बिहे ब्रतबन्धमा यति खर्च गर्यो, मैलेपनि सुहाउँदो गर्नैपर्यो भन्ने सोचाई राख्छन् र खर्च गर्छन् । त्यसको परिपूर्ति गर्न अबैध तरिकाले पैसा कमाउन थाल्छन् । भ्रष्टाचार गरेर आएको पैसाले जीबनस्तर माथि उकासिदै जाने नै भयो र उकासी रहेका छन् । नत्र सामान्य जागिर गर्नेले महिना चलाउन गाह्रो हुन्छ । संस्कार निभाउने सिलसिलामा तामझाम गर्न नसक्नेलाई समाजले पनि हेयदृष्टीले हेर्छन् र भन्छन्– यो नामर्द हो, पैसा कमाउन सकेन । यत्रो बर्ष जागिर गरेर एउटा घर बनाउन सकेको छैन, छोरा छोरीको विहे कसरी गर्छ र भन्छन् । खिसिट्युरी गर्दछन् । यसरी हाम्रो समाजले नै मानिसलाई भ्रष्टाचारी बनाइरहेको छ । यो रोक्न त मानिस स्वयंले आफुलाई नियन्त्रण गर्नुपर्छ र सरकारले कडाईका साथ कानुन पालना गराउनुपर्छ । नत्र भ्रष्टाचार रोक्नेकुरा उही नेपाली उखान “काग कराउँदै जान्छ पीना सुक्दै जान्छ “भनेजस्तै हुन्छ । अब हेरौ न, बच्चा पेटमा आएदेखिबाट खर्च गर्ने बाटा सोझिन्छन् । त्यो पनि आयातित संस्कार । पहिला पहिला हाम्रो देशमा यस्तो चलन थिएन । बच्चा पेटमा हुँदा बेबी सावर रे ।

बच्चा जन्मेपछि नामाकरण न्वारान हुने नै भयो । यसमा पनि होटलमा सानोतिनो भोज, त्यसपछि छेवर, पास्नी, अनि गुनियो चोलो वा ब्रतबन्ध यो संस्कारमा पनि भोज भतेर र होटलमा पार्टी चल्न थालेको छ नै । त्यसपछि बिहेको कार्यक्रम आउँछ । बिहेमा पनि तीन चार दिन बिहे चल्छ । मगनी वा जनै सुपारीमा सानो तिनो बिहे हुन्छ । अर्को नेपालमा नगरिने आयातित् संस्कार हल्दी, मेहन्दी । यसमा पनि पार्टी नै हुन्छ । हल्दीमा पहेला कपडा, मेहन्दीमा हरिया परिया त्यही अनुसार चुरा पोते गरगहना । बिहे त हुँदै भयो सकेसम्म, सुन, हीराका गरगहना र महंगा साडी लेहंगा आदि इत्यादि दुलहीलाई लैजानै पर्ने, घर परिवारका सदस्यलाई उपहार, सम्धी सम्धेनी भेट त्यो पनि स्तर अनुसार हुने गर्छन् ।

सकेसम्मको गर्न मिल्ने र गर्नसक्ने सबै तामझाम हुने गर्छ । बिहेपछि बिहेको पार्टी । आजकल जन्तीबाख्रो खाने चलन लगभग हराइसक्यो । बिहे गरी दुलही लिएर घर आउँदा बाटोमा खसी काटेर ताउलामा भात पकाएर, सालको टपरीमा तातो पिरो मासुको झोलसंग भात सरप सरप खान्थे । भोलीपल्ट घरमा पनि जन्ती गएकालाई त्यस्तै भोज हुन्थ्यो । अब त्यो चलन रहेन र भोजगर्ने चलन पार्टी प्यालेस पुग्यो । बाफ रे सामान्य आय भएको मानिसले कसरी थाम्न सक्छ र यत्रो खर्च ? आखिर जुटाउने केटा र केटी नै हो । यत्रो खर्च थाम्न र घर गृहस्थी पनि नबिग्रन उ यात उद्योगी, ठूला ब्यापारी, दुई नम्बरी धन्दा गर्ने, भ्रष्टाचारी, जग्गा दलाल वा जापान कोरिया वा अन्यठाउँमा जागिर गरेर ल्याएको पैसाले मात्र त्यति खर्च थाम्न सक्ला । नत्र सक्ने कुरा आउँदैन । त्यति तामझामसंग बिहे गर्नेहरूको पनि दाम्पत्य जीवन सफल भए त ठिकै भयो तर आजकलको जेनरेसनमा दुईजनामा सानोतिनो मतभेद हुनेबित्तिकै छोडपत्र दिने चलन पनि बढेर गएको छ । जो हामीले देखेकै छौ । तराई बासीमा दहेज प्रथाले गाँजेको छ । भनेजति दाईजो नपाए दुलही जलाएर मार्ने, पिटेर मार्ने सम्मका घटना हुन्छन् ।

अर्को कुरा हरेक वर्ष आउने जन्मदिनको । हाम्रो परम्परागत चलन अष्टचिरञ्जीवी, अष्टमातृकाको पूजा गर्ने र उसको नाममा तेल बत्ति पालामा बाली दिने चलन हो । तर आजकल विदेशतिरबाट आएको छ केकमाथि मोमबत्ति बाल्ने अनि हैप्पी बर्थडे टु यु भनेर बलेका मोमबत्ति फुकेर निभाउने गरिन्छ । हाम्रो संस्कार अँध्यारोबाट उज्यालोतिर जाने हो भन्ने छ । बत्ति निभाउने एकवर्ष उमेर घट्यो भन्ने गर्छन् । यसबारे धेरै थाहा छैन । त्यसपछि क्रिसमस, भेलेनटाईन डे, अग्रेजी नयाँ वर्ष, के के हो के के सबै विदेशको सिको । नेपाली नयाँ वर्ष र चाडको वास्ता त्यति छैन सबै बिदेशको नक्कल ।
फेरी बिहेकै कुरा गरौ । मागी बिवाह र प्रेम बिबाह पनि फरक छ । मागी बिवाह केटाकेटीको बिवाह मात्र होईन, दुबै परिवारको पनि बिहे हुन्छ । छोडपत्र दिने अवस्था आएमा दुवैतर्फका अभिभावकले सम्झाउने बुझाउने गरेर सकभर मिलाउने प्रयास गर्छन् । लोकले के भन्ला, हाम्रो इज्जत के होला, अरू दाइलाई दिदी बैनीको बिहेलाई असर पर्ला भन्ने डर पनि रहन्छ । तर, भागी बिवाहमा त्यो सम्भावना कम रहन्छ । लभ गरेर बिहे गर्न बेर कि छाड्न बेर जस्तो हुन्छ । त्यसैले बिहे खर्चदेखि अन्य तामझाम कम गरेर पैसा बचत गरि राखिदिएमा केटा वा केटी दुबैलाई जीवन यापनमा सहज हुन्छ । चेतना पलाओस् सबैमा ।

 

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?