ट्रेंडिंग:

>> टी-२० विश्वकप: नेपालले टस जितेर पहिला फिल्डिङ गर्दैं >> ज्येष्ठ नागरिकमाथिको दुव्र्यवहार रोक >> आर्थिक बर्ष सकिन लाग्दा विकास निर्माणको चटारो >> बुटवल–लमही प्रसारण लाइन, २६ अर्ब लागतमा १ सय ७० किलोमिटर बन्ने >> सय भन्दा बढि स्थान बाढी पहिरोको जोखिम क्षेत्र >> महामारीले जन्मिएका ‘उद्यमी’ >> राशीअनुसार तपाईंको आजको भाग्य हेर्नुहोस् : आजको राशीफल >> यातायात व्यवस्था कार्यालय बुटवलका पुर्व प्रमुख सहित ५ जना नक्कली लाइसेन्स प्रकरणमा पक्राउ >> एचआईभी संक्रमितलाई छात्रवृत्ति, शैक्षिक र पोषण सामग्री वितरण >> टी–२० विश्वकपः बंगलादेशसँग १० वर्षपछि बद्ला लिने मौका >> सामाजिक सुरक्षा भत्ता लिन राष्ट्रिय परिचयपत्र अनिवार्यविरुद्ध सर्वोच्चमा रिट दायर >> बजाज पल्सर एन १५० अब नेपाली बजारमा >> घोराही उपमहानगरपालिकाको नीति तथा कार्यक्रम सार्वजनिक >> पश्चिम तराईमा असार ६ सम्म तातो हावाको लहर यथावत रहने >> लुम्बिनी र सुदुरपश्चिम प्रदेश प्रमुखबिच भेटघाट >> तेस्रो न्यू होराइजन एसईई फेस्टमा विद्यार्थीको उत्साहजनक सहभागिता >> बुटवलमा ग्रील जोनलाई संघीय सरकारको एक करोड वजेट >> बूढीगण्डकीको अन्यौलतालाई हटाउनुपर्छ : विश्वप्रकाश >> कबाड व्यवसायीको काठमाडौँमा प्रदर्शन, बालेनविरुद्ध नाराबाजी >> करको दर नभई दायरा बढाउन ब्यवसायीको सुझाव >> भारतको उत्तराखण्डमा पर्यटक बोकेको गाडी नदीमा खस्दा १४ जनाको मृत्यु >> संसदीय समितिको बैठकमा एनजीओको खाजा ! >> युसीएमएस भैरहवाद्वारा कपिलवस्तुमा सरोकारवालाहरुसँग अन्तरक्रिया >> पाल्पामा जिप दुर्घटना हुँदा नौ जना घाइते >> कांग्रेस र एमालेका जनप्रतिनिधिले वहिष्कार गरेपछि काठमाडौंको नगरसभा स्थगित >> भिजिट भिसाको दुरुपयोग बढ्दैः अध्यागमनले ५ सय भन्दा बढीलाई विमानस्थलबाटै फर्कायो >> प्रतिनिधिसभा बैठक आज बस्दै, यस्ता छन् कार्यसूची >> कोशी, गण्डकी र बाग्मती  प्रदेशमा चट्याङ्ग सहित वर्षा, यस्तो छ आजको मौसम पूर्वानुमान >> इन्धनको मूल्य घट्यो >> कोलनगर नजिकै थप पुरातात्विक बस्तु फेला >> मकैमा फौजी किराको प्रकोप >> प्रदेश सरकारका अस्थिर पर्यटन नीति र त्यसका असरहरू >> प्रगति विवरण होइन, काम देखाउ सरकार >> राशीअनुसार तपाईंको आजको भाग्य हेर्नुहोस् : आजको राशीफल >> मोटरबाटोले हरायो बटुवा हिंड्ने गोरेटो >> चाइना स्टेट कम्पनीको ३ वटा टिपर र एउटा जेसिबी प्रहरी नियन्त्रणमा >> काकाकुल रेक्चाबासी : पानी माग्न आन्दोलन >> छिपछिपे सहकारीका ७ जना पुर्पक्षका लागि कारागार चलान >> लुम्बिनीको वजेट ३८ अर्ब ९५ करोड (पूर्ण पाठ सहित) >> चिदिका–रुपन्देही सम्पर्क समाजको रक्तदान, १५१ युनिट रगत संकलन >> चाैथाे अधिवेशन । तेह्राैं बैंठक | लुम्बिनी प्रदेश सभा । २०८१ असार १ गते >> आईसीसीले पनि भन्यो– दक्षिण अफ्रिकाविरुद्ध नेपालको प्रदर्शन गर्व गर्न लायक >> राप्रपा नेपालले आगामी फागुनमा राष्ट्रिय महाधिवेशन गर्ने >> तिलोत्तमा व्यापार संघद्वारा ९ वटा वस्तुगत समिति गठन >> तिलोत्तमा व्यापार संघद्वारा कार्यालय प्रमुखको बिदाई र स्वागत >> मातृभाषी चलचित्रसम्बन्धी विचार गोष्ठी बुटवलमा सम्पन्न >> राष्ट्रपति पौडेल आजदेखि जर्मनीको औपचारिक भ्रमणमा >> दक्षिण अफ्रिकासँग १ रनले हार्‍यो नेपाल, सुपर ८ मा पुग्ने सम्भावना समाप्त >> नेपालले दक्षिण अफ्रिकालाई ११५ रनमै रोक्यो, कुशल भुर्तेलले लिए ४ विकेट >> नेपाल टस जितेर फिल्डिङ गर्दै, सागरको ठाउँमा सन्दीप

चुरे वनको जैविक मलजलको उपयोग कहिले ?

२६ फाल्गुन २०७९, शुक्रबार
२६ फाल्गुन २०७९, शुक्रबार

नवलपरासी,फागुन
चुरे तराईको बन र खोलानाला मल र जलको भण्डार हुन सक्ने अपार सम्भावना बोकेको भए पनि सरकारी निकाय त्यस प्रति उदासिन देखिएको सरोकारवालाले बताएका छन् । चुरे तराईको बन संरक्षण र ब्यवस्थापन मात्र गरे तराई मधेशको भुमिलाई आवश्यक पर्ने जैविक मल र सिचाई जल आपुर्ति हुन सक्ने आधार बनाउन सक्ने सरोकारवालाले त्यस प्रति सरकारी उदासिनता अहिलेसम्म रहेको बताएका हुन् ।

किसानलाई पनि चुरेको मल र जलबारे जनचेतना बढाउन नसकि आयातित रासायनिक मल र भुमिगत जल प्रति अभिप्रेरित गर्नु दुर्भाग्य पुर्ण रहेको संघिय सँसद राष्ट्रियसभाका पुर्व साँसद रामलखन हरिजलले बताएका हुन् । राष्ट्रिय सिचाई जल उपभोतmा महासघका पुर्व महासचिव समेत रहेका पुर्व साँसद हरिजनले यसबारे आफुले सदनमा पटक पटक उठाउदै आएको तर संसद र सरकार एक कानले सुन्ने र आर्को कानले उठाउने प्रवृतिका कारण त्यसबारे समान्य खोज अनुसंधान समेत हुन नसकेको बताए । चुरेबाट बग्ने सयौ खेलानालाहरुबाट बर्षायाममा पर्ने पानी बगेर ठूला नदी हुदै बंगालको खाडी पुग्छ,तर ति जल भण्डार गर्न नेपाल सरकारले सामथ्र्य बनाउदैन् । बनजंगलमा भएका पात पतिगँरका कारण बनमा बन डढेलो लागेर हजारौ हजार हेक्टर बन नष्ट हुन्छ । अमुल्य जडिबुटी देखी बन्यजन्तु जलेर समुल नष्ट हुने गरेको छ । तर तिनै पात पतिगँरलाई कम्पोष्ट मल बनाउन सरकारले प्रोत्साहित गर्दैन् । कृषि क्षेत्रमा काम गर्ने सरकारी निकाय पनि आफ्नो मल र जलको स्रोत पहिचान गर्न छाडेर विदेशी रासायनिक मलको खोजमा लाग्छ । खेती गर्ने समयमा नत समयमा मल पुर्याउन सक्छ,नत जलको आपुर्ति गर्न सक्छ । कृषिमा आत्म निर्भर बन्ने खोक्रा नारा मात्र बोलेर आद्यानमा आत्म निर्भर त के दिन प्रति दिन झन आयात बढाउने कार्यमा सरकारी अधिकारी तल्लिन छन् । अवधारणा ल्याइयो भने त्यसबारे कहिलै पनि मनन नहुने हुदा नेपालमा पुराना नारा नारामा मात्रै सिमित हुन पुगेको उनको भनाई थियो ।

हरियो बन नेपालको धन,नेपाल कृषि प्रधान देश जस्ता पुराना नारा इतिहास बन्दै छन, उनले भने,तर अबका युवा पुस्ताले यसलाई पुनः मनन गरेर आत्म सात गरि आफ्नै भुमिमा कृषिका लागि आवश्यक मल र जलको भण्डार खोज्नु पर्छ । कृषिका लागि प्रमुख सर्त मल र जल भएको र प्रकृतिले नेपालको तराई मधेशका लागि अझै पनि प्रयाप्त मात्रामा ति मल र जलको भण्डार गर्न सक्ने अवस्था भएको हुदा त्यस तर्फ लाग्न आग्रह पनि गरेका थिए । बाली चक्रमा पनि हिउँदे र बर्षे दुई बाली परापुर्वकाल देखी लगाउदै आएको तर जनसंख्या वृद्धि बढदै जादा परम्परागत रुपमा दुई बाली चक्रले खाद्यान पुर्याउन नसक्ने हुदा तेश्रो चक्रको रुपमा गर्मियामका खेती पनि विकल्प बन्न सक्छ,उनले भने,तर त्यसका लागि मल र जलको प्रबन्ध मिलाउन आवश्यक छ । ति मल र जलको स्रोत चुरे तराईका जंगल र खोलानाला अझै पनि विद्यमान छन् । उनले बन क्षेत्रमा खस्ने रुख विरुवाका पात पतिगँर संकलन गरेर कम्पोष्ट मलको रुपमा जैविक मलको प्रयाप्तता बढाउन सकिन्छ । बर्षायामको अन्तिम समयमा चुरेबाट बग्ने खोलानालाका पानी खोलामा भण्डारण गरि गर्मियाम खेतीका लागि पानीको स्रोत पहिल्याउन सकिन्छ । त्यसमा थोरै सरकारी लगानी र युवाहरु जागरुक हुनु पर्छ । कृषि जन्य उद्योगका उद्योगी ब्यवसायिले पनि त्यस तर्फ ध्याउन पुर्याउनु पर्ने उनको तर्क थियो ।

प्रति कट्ठा यदि दुई क्वीन्टल पात पतिगँर संकलन हुन्छ । त्यसको पचास प्रतिसत एक क्वीन्टल कम्पोष्ट जसरी पनि तयार हुन्छ । यसका लागि नवलपरासी जिल्लामा मात्रै २१ हजार ८ सय ५७ हेक्टर बन क्षेत्र छ । त्यसबाट सरदर १३ लाख ११ हजार ४ सय २० क्वीन्टल पातपतिगँर संकलन हुन सक्छ । त्यसको ५० प्रतिसत कम्पोष्ट मल बन्यो भने ६ लाख ५५ हजार ७ सय १० क्वीन्टल कम्पोष्ट मल बन्छ । कम्पोष्टको जैविक मल बन्छ । जैविक मल नै बजारमा ३० रुपिया देखी ५० रुपिया प्रति केजीको दरले पाउने गरिएको छ । त्यो मलको मुल्य नै सरदर ४० रुपियाले कुल २ करोड ६२ लाख २८ हजार ४ सय रुपिया हुन्छ । जुन कम्पोष्ट गर्मियाममा बनको पातपतिगँर डढेलो लागेर नष्ट हुने गरेको छ । बेलामै ति पातपतिगँर संकलन गराउन सकियो भने हजरौले रोजगारी पाउने करोडौको मल हुने र बन डढेलोबाट बन जोगाउन सकिने अवस्था हुन सक्ने तथ्य उनले सुनाएका थिए । यो अवस्था नवलपरासी पश्चिमको हो,अझ यो भन्दा ठूल्ठूला जिल्ला छन् । बन क्षेत्र पनि धेरै छ । त्यहा यो भन्दा बढि पनि जैविक मलको स्रोत भएको उनले औल्याए । बनको पातपतिगँर जैविक मलको स्रोत बन्न सक्ने सम्भावना सही भएको डिभिजन बन कार्यालय नवलपरासीका सहायक बन अधिकृत डिलाराम पौडेलले बताए । यसका लागि ठोस योजना बनाएर बन डिभिजन कार्यालय र सामुदायिक बनसँग समन्वय गरि गर्न सक्ने उनको भनाई थियो । मल मात्रै होईन उनले खोलानालाको जल भण्डार गर्न सकियो भने एउटा खोलामा मात्रै करोडौ लाखौ घन लिटर पानी भण्डारण गर्ने क्षमता रहेको छ । ति जल भण्डारलाई असोज महिना देखी नदीमा भण्डारण गरि राख्ने र पुर्वपश्चिम राजमार्ग जोड्ने उत्तर दक्षिणको प्रत्येक सडकको किनारबाट पाईपलाईन मार्फत तराईको भारतिय सिमावर्ति क्षेत्रसम्म पुर्याउन सकिन्छ । सतही जलको रुपमा प्रयोगमा उतm जल भण्डार ल्याउन सकिन्छ ।

सतह मिलेन भने लिफ्ट मार्फत पनि ति पानी लैजान सकिन्छ । सरकारले स्रोतको पहिचान र ब्यवस्थापनको लागि सामथ्र्य जुटाउनमा लाग्नु पर्छ । मल र जलको प्रबन्ध मिलाइयो भने तराई मधेशका भुमिमा दुई बाली मात्रै नभई तिन बालिको लिन सक्ने प्रबल सम्भावना रहेको उनको भनाई थियो । सुनवलको भुमही खोलाको पुर्वपश्चिम राजमार्ग नजिकै यदि दुई मिटर अग्लो बाँध बनाईयो भने त्यसमा मात्रै ५० हजार घनमिटर पानी भण्डार हुन सक्छ । बाँध लगाएको २ मिटर माथि पानी भयो भने सो पानी ओफर फ्लो भएर निरन्तर बगि नै रहन्छ तर ति खोलामा हजारौ घनमिटर पानीलाई लिफ्ट मार्फत नै भुमही भैरहवा सडकको किनारबाट पाईप मार्फत पानी परासीसम्म ल्याउन सकिन्छ । त्यसले भुमही देखी परासीको विचको भुमिमा सिचाई गर्न प्रयाप्त हुन्छ । यो एउटा उदाहरण मात्रै हो,उनले भने, यस्ता खोलानाला नवलपरासीमै दुई दर्जन बढि छन् । नेपालको तराई मधेशमा हजारौको संख्यामा यस्तो जल भण्डारका अवसरहरु छन् ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?