आश्विन ९ २०७७   |  2020 Sep 25    


लेख रचना

पहिरोः प्राकृतिक र मानवीय विपद

क्यालेण्डरमा हेर्दा अझै पनि भारी बर्षा र अत्याधिक बर्षा देखाइरहेको छ । पछिल्लोपटक ढोरपाटनमा गएको बाढी पहिरोले ठूलो जनधनको क्षति भयो । अहिले पनि कैयौँ मानिसहरु बेपत्तामै छन् । यो बर्ष वास्त...
पुरा पढ्नुहोस

पहिरोः प्राकृतिक र मानवीय विपद

क्यालेण्डरमा हेर्दा अझै पनि भारी बर्षा र अत्याधिक बर्षा देखाइरहेको छ । पछिल्लोपटक ढोरपाटनमा गएको बाढी पहिरोले ठूलो जनधनको क्षति भयो । अहिले पनि कैयौँ मानिसहरु बेपत्तामै छन् । यो बर्ष वास्तवमा बाढी पहिरोको पीडा नेपाली जनताले निकै भोग्नुपर्यो । जमिनमा बसेको माटो, ढुंगा र लेदोको ठूलो भाग विचलन हुने र सामान्यतया ओरालो भागमा खस्ने प्रक्रियालाई पहिरो भनिन्छ । लगातार पर्ने वर्षाकाकारण ठाडो झुण्डिएको जमिन खस्ने, हिम पग्लिएर जमिनको भाग बगाउने, पानीको सतह बढ्ने, नदि तथा खोल...
पुरा पढ्नुहोस

कोरोनाभाइरसका एजेण्ट

कोभिड–१९ महामारीको विस्तारको अवस्थालाई सामान्यतया चार चरणमा वर्गीकरण गरिएको छ । संक्रमित स्थानबाट आएको व्यक्तिमात्र संक्रमित हुनु र स्थानीय स्तरमा अन्य व्यक्तिमा संक्रमण देखा नपर्नुल...
पुरा पढ्नुहोस

कोरोनाभाइरसका एजेण्ट

कोभिड–१९ महामारीको विस्तारको अवस्थालाई सामान्यतया चार चरणमा वर्गीकरण गरिएको छ । संक्रमित स्थानबाट आएको व्यक्तिमात्र संक्रमित हुनु र स्थानीय स्तरमा अन्य व्यक्तिमा संक्रमण देखा नपर्नुलाई प्रथम चरण, प्रथम चरणमा संक्रमित व्यक्तिको सम्पर्कमा रहेका परीवार वा नजिकका मानिसहरूमा संक्रमण फैलिएको तर सजिलै यकीन (कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ्ग) गर्न सकिने अवस्थामा रहेको दोस्रो चरण, तेस्रो चरणमा संक्रमणको स्रोत पहिचान गर्न नसकिने र यात्रा गरेको नभै समुदायमै रहेका व्यक्तिमा संक्रमण...
पुरा पढ्नुहोस

निषेधाज्ञाविरुद्ध नीजिक्षेत्रको अवज्ञा नीति

लकडाउन र निषेधाज्ञाको करिव ६ महिना लामो श्रृंखला अझैपनि जारी छ । कतै आंशिक त कतै केही खुकुलो लकडाउन र निषेधाज्ञाले नेपालको आर्थिक अवस्था तहसनहस भएको छ । उद्योगी व्यवसायी धराशायी हुने अवस्थ...
पुरा पढ्नुहोस

निषेधाज्ञाविरुद्ध नीजिक्षेत्रको अवज्ञा नीति

लकडाउन र निषेधाज्ञाको करिव ६ महिना लामो श्रृंखला अझैपनि जारी छ । कतै आंशिक त कतै केही खुकुलो लकडाउन र निषेधाज्ञाले नेपालको आर्थिक अवस्था तहसनहस भएको छ । उद्योगी व्यवसायी धराशायी हुने अवस्थामा पुगेका छन् । सरकार निषेधाज्ञा बढाउन चाहन्छ तर नीजि क्षेत्रले अव कुनैपनि नामको निषेधाज्ञा स्वीकार गर्न नसकिने चेतावनी दिएको छ । नीजि क्षेत्रले निषेधाज्ञाको अवज्ञा गर्ने चेतावनी दिएपछि सरकार र स्थानीय प्रशासन तथा पालिकाहरु केही पछि हटेका छन् । उद्योगी व्यवसायीको गुनासो छ–...
पुरा पढ्नुहोस

'एकादेशको' कृषि प्रधान देश

एक समयमा हाम्रो देश कृषि प्रधान देशको नामले चिनिन्थ्यो । हामीले पढ्दा हाम्रो पाठयपुस्तकमै देशमा ९५ प्रतिशत जनता कृषिमा आधारित छन् भनेर पढियो । खेतीपाती यति हुन्थ्यो कि उब्जनीको धेरै हिस्सा देश बाहिर निर्यात हुन्थ्यो ।...
पुरा पढ्नुहोस

'एकादेशको' कृषि प्रधान देश

एक समयमा हाम्रो देश कृषि प्रधान देशको नामले चिनिन्थ्यो । हामीले पढ्दा हाम्रो पाठयपुस्तकमै देशमा ९५ प्रतिशत जनता कृषिमा आधारित छन् भनेर पढियो । खेतीपाती यति हुन्थ्यो कि उब्जनीको धेरै हिस्सा देश बाहिर निर्यात हुन्थ्यो । सबै कुराकालागि कृषिमै निर्भर हुनुपर्ने समय भएकोले कृषक जाँगरिला थिए । किनकी कृषि बाहेक अन्य विकल्पको पेशा कम थियो । कृषिमा फर्मिङ तरिकाले गर्ने कुनै कुरा थिएन ।

जे गरिन्थ्यो ठाउँ अनुसारका खेतीपाती, गाई भैँसी बाख्रा पालन गरिन्थ्यो । धेरै भएको अन्न बेचेर अन्य आवश्यकता पुरा...
पुरा पढ्नुहोस

अहिले नै मेरो किरीया गर             

शरिर पक्षघातले थिचिएर महिनौं भयो चलमलाउन छाडेको ढाड भरि घाउ नै घाउ भएर ओछ्यान पिपमय भएको छ दिसा पिसावको दहमा नुहाउँदै म बाँचेको छु ।   साँच्चै ! म बाँचेको छु...
पुरा पढ्नुहोस

अहिले नै मेरो किरीया गर             

शरिर पक्षघातले थिचिएर

महिनौं भयो

चलमलाउन छाडेको

ढाड भरि घाउ नै घाउ भएर

ओछ्यान पिपमय भएको छ

दिसा पिसावको दहमा

नुहाउँदै म बाँचेको छु ।

 

साँच्चै ! म बाँचेको छु

वा मरेको छु ?

मुटुको ढुकढुकी

र दोहोरो सास फेराई

के यहि हो बाँच्नुको परिभाषा ?

शरिर त जड भै सक्यो

प्रतीक्षा छ

मुटुको ढुकढुकी

र सास रोकिनुको

अनि

सायद म मर्ने छु

त्यस पछि

गोहि अश्रु खसाउँदै

पुरा...
पुरा पढ्नुहोस

१०७ औँ बीपी जयन्ती र उनले देखाएको बाटो

आज भदौ २४ गते १०७ औं बीपी जयन्ती हो । मुलुकभर बिभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइरहेको विगतको अवस्थाभन्दा यसपाली कोरोना संक्रमणले गर्दा कतै अनलाइन जुम गोष्ठि, कतै भौतिक दुरी कायम गरी प्रवचन कार्यक्र...
पुरा पढ्नुहोस

१०७ औँ बीपी जयन्ती र उनले देखाएको बाटो

आज भदौ २४ गते १०७ औं बीपी जयन्ती हो । मुलुकभर बिभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइरहेको विगतको अवस्थाभन्दा यसपाली कोरोना संक्रमणले गर्दा कतै अनलाइन जुम गोष्ठि, कतै भौतिक दुरी कायम गरी प्रवचन कार्यक्रम गरिने भन्ने सुन्नमा आयो । महामानब बीपीको सम्बत १९७१ साल भदौ २४ गते वनारसमा बाबु कृष्णप्रसाद कोइराला र आमा दिव्यादेवी कोइरालाको कोखबाट जन्म भएको हो । न्वारानमा पण्डितले उनको नाम चुडामणि राखेका थिए । यो नाममा कालीदासलाई चित्त बुझेन र उनले बोलाउने नाम बिशेश्वर प्रसाद कोइराला राखे...
पुरा पढ्नुहोस

श्राद्धको गणित

हिन्दू संस्कारमा असौज कृष्णपक्ष प्रतिपदादेखि औंशीसम्मका १५ तिथि, १५ दिन र प्रतिपदाभन्दा पहिलेको दिन पूर्णिमासमेत १६ दिन सोह्र श्राद्धका दिन हुन् । यी तिथिमा देहान्त पुरुष वा बाहरुको सम्मानम...
पुरा पढ्नुहोस

श्राद्धको गणित

हिन्दू संस्कारमा असौज कृष्णपक्ष प्रतिपदादेखि औंशीसम्मका १५ तिथि, १५ दिन र प्रतिपदाभन्दा पहिलेको दिन पूर्णिमासमेत १६ दिन सोह्र श्राद्धका दिन हुन् । यी तिथिमा देहान्त पुरुष वा बाहरुको सम्मानमा श्राद्ध हुन्छ । महिला अर्थात आमासहितको श्राद्ध, पद्दतिको विधिले स्मरणमात्र हुन्छ । बा ज्युँदै रहेर आमाको देहान्त भएको अवस्थामा उनीहरुको सोह्रश्राद्ध हुँदैन । तर हजुरबाको श्राद्ध हुँदा स्मरण हुन्छ । तर, महिला वा पुरुष जो व्यक्तिको जुन महिनामा पर्ने दिनको तिथिमा देहान्त भएको हो त...
पुरा पढ्नुहोस

जलवायु अनुकुलन कार्यक्रम कता ?

प्रदेश ५ मा पछिल्लो पांच वर्षमा (२०७२ श्रावण–२०७७ श्रावण) बाढी, पहिरो, अति वर्षा, खडेरी÷सुख्खाजस्ता मौसमजन्य प्रकोपका ४५१ घटनाहरु भए । उक्त घटनामा परेर १८७ जनाले ज्यान गुमाए भ...
पुरा पढ्नुहोस

जलवायु अनुकुलन कार्यक्रम कता ?

प्रदेश ५ मा पछिल्लो पांच वर्षमा (२०७२ श्रावण–२०७७ श्रावण) बाढी, पहिरो, अति वर्षा, खडेरी÷सुख्खाजस्ता मौसमजन्य प्रकोपका ४५१ घटनाहरु भए । उक्त घटनामा परेर १८७ जनाले ज्यान गुमाए भने ८१ करोड ५८ लाख रुपियाँ बराबरको धनमाल क्षति भयो । प्रकोपका त्यस्ता घटनामा परेर बालीनाली, पशुधन, वनजंगल, खानेपानीजस्ता स्थानीय आवस्यकताका श्रोतहरुमा परेको क्षतिको त लेखाजोखा नै छैन । यस्ता प्रकोपहरु प्रदेशमा हरेक वर्ष बढिरहेका छन् र त्यसबाट हुने प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष क्षतिको आँ...
पुरा पढ्नुहोस

उपचार पाउन पनि सिफारिस !

अब उप्रान्त देशमा उपचार पाउन सिफरिस लिनुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । कथम् कदाचित भर्ना पाउने पहुँच पुगिहालेमा पनि कोरोना निको हुने अथवा नेगेटिभ रिपोर्ट आउने बेलासम्म अस्पतालमा बस्न पाइने...
पुरा पढ्नुहोस

उपचार पाउन पनि सिफारिस !

अब उप्रान्त देशमा उपचार पाउन सिफरिस लिनुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । कथम् कदाचित भर्ना पाउने पहुँच पुगिहालेमा पनि कोरोना निको हुने अथवा नेगेटिभ रिपोर्ट आउने बेलासम्म अस्पतालमा बस्न पाइने छैन । ठीक भए, नभएको यकीन नभई बिना जाँच चौध दिनमा घर जानुपर्ने उर्दी जारी भएको छ । डिस्चार्जका बेला पिसिआर परीक्षण बिना नै घर फर्कंदा दुइवटा तनाव संक्रमितको दिमागबाट हट्न सक्दैनन् । पहिलो आफू निको भए नभएको यकीन हुँदैन । दोस्रो निको नभएको भए अरुमा समेत सर्ने खतरा कायम रहन्छ । सरकार...
पुरा पढ्नुहोस

हिन्दू धर्ममा सोह्र श्राद्धको विधि र महत्व

वैदिक सनातन हिन्दू संस्कारमा श्राद्ध महत्वपूर्ण कर्म मध्येको एक हो । जसलाई सामान्यतया परिवारको जेष्ठपुत्र, जेष्ठपुत्र नभए अन्य पुत्रहरू अथवा दाजूभार्इले गर्ने गर्दछन् ।श्राद्ध हिन्दु संस्का...
पुरा पढ्नुहोस

हिन्दू धर्ममा सोह्र श्राद्धको विधि र महत्व

वैदिक सनातन हिन्दू संस्कारमा श्राद्ध महत्वपूर्ण कर्म मध्येको एक हो । जसलाई सामान्यतया परिवारको जेष्ठपुत्र, जेष्ठपुत्र नभए अन्य पुत्रहरू अथवा दाजूभार्इले गर्ने गर्दछन् ।श्राद्ध हिन्दु संस्कार अनुसार दिवङ्गत पितृहरूको स्मरणमा श्रद्धा र सम्मान अर्पण गरिने कार्यलाई भनिन्छ। श्राद्धलाई पितृयज्ञ पनि भनिएको छ । भविष्य पुराणका अनुसार श्रद्धाले विधिपूर्वक पितृले पाउन् भनेर ब्राह्मणलाई दान दिनुलाई श्राद्ध भनिएको छ। श्राद्ध खण्डको भनाई अनुसार ब्राह्मण भोजन, पिण्डदान गराउनु श्र...
पुरा पढ्नुहोस