जेठ १२   |  2022 May 26    


लेख रचना

दलका घोषणापत्रमा खानेपानी महात्म्य

खानेपानी र सरसफाइ हरेक नागरिकका आधारभूत आवस्यकताहरु हुन् । मानिसको जीवन र सामाजिक विकाससँग प्रत्यक्ष जोडिएको आवस्यकता भएकोले नेपालको संविधानको धारा ३५ को स्वास्थ्य सम्बन्धि हक अन्तर्गत उपध...
पुरा पढ्नुहोस

दलका घोषणापत्रमा खानेपानी महात्म्य

खानेपानी र सरसफाइ हरेक नागरिकका आधारभूत आवस्यकताहरु हुन् । मानिसको जीवन र सामाजिक विकाससँग प्रत्यक्ष जोडिएको आवस्यकता भएकोले नेपालको संविधानको धारा ३५ को स्वास्थ्य सम्बन्धि हक अन्तर्गत उपधारा ४ मा प्रत्येक नागरिकलाई आधारभूत खानेपानी र सरसफाइमा पहुँचको हक हुने व्यवस्था गरिएको छ । यसैगरी संविधानको अनुसूची ८ मा आधारभूत सरसफाइ र खानेपानीलाई स्थानीय तहको अधिकारको सुचीमा राखेको छ । गत आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्ममा नेपालका ९१.५ प्रतिशत जनसंख्यामा आधारभूत खानेपानी सेवा पुगेक...
पुरा पढ्नुहोस

'त्यो एक रुपियाँ सयमा बढी भयो'

स्थानीय निर्वाचन २०७९ को चहलपहल छ । बैशाख ३० गते २०७९ का दिन मुलुकका ७ सय ५३ पालिकामा चुनाव हुने हो । चुनावी तयारीका पूर्व सन्ध्याहरुलाई हेर्दा एमालेको जीत निश्चित हुदै गएको छ । नेपालमा गा...
पुरा पढ्नुहोस

'त्यो एक रुपियाँ सयमा बढी भयो'

स्थानीय निर्वाचन २०७९ को चहलपहल छ । बैशाख ३० गते २०७९ का दिन मुलुकका ७ सय ५३ पालिकामा चुनाव हुने हो । चुनावी तयारीका पूर्व सन्ध्याहरुलाई हेर्दा एमालेको जीत निश्चित हुदै गएको छ । नेपालमा गाँउमा विकासको थलानी गर्ने पाटी भनेको नेकपा एमाले हो । एमालेले नै आफनो गाँऊ आफै बनाऊँ भन्ने कार्यक्रम ल्याएर सिधैं गाँउमा बजेट पठाउन थालेको हो । गाँउलाई महत्व नदिने पार्टी तथा बुद्धिजीवीहरुले एमालेले गाउँमा कनिका छर्न लाग्यो भनेर टिप्पणी पनि गरेका हुन् । यसबाट माखो मर्दैन पनि भनेका...
पुरा पढ्नुहोस

डढेलोको उच्च जोखिममा लुम्बिनी प्रदेश

हरेक वर्ष गर्मी मौसम शुरु हुनासाथ देशमा डढेलोेका घटनाहरु बढ्नु नियमित प्रक्रिया जस्तै भएको छ । गर्मीयाममा नडढेको वन शायदै भेटिएला । तर यो साल भने हिउदको अन्तिम सातासम्म पानी परेकोले फागुनक...
पुरा पढ्नुहोस

डढेलोको उच्च जोखिममा लुम्बिनी प्रदेश

हरेक वर्ष गर्मी मौसम शुरु हुनासाथ देशमा डढेलोेका घटनाहरु बढ्नु नियमित प्रक्रिया जस्तै भएको छ । गर्मीयाममा नडढेको वन शायदै भेटिएला । तर यो साल भने हिउदको अन्तिम सातासम्म पानी परेकोले फागुनको मध्यसम्म डढेलोका घट्नाहरु देखिएका थिएनन् । चैत्रको पहिलो सातादेखि नै देशभर गर्मी बढेसंगै वनक्षेत्रमा ठूला डढेलोेहरु लागेका खबरहरु सार्वजनिक भएका छन् । गर्मीयामका शुरुवाती दिनमा बढेको गर्मीलाई हेर्दा यो वर्ष नेपालमा डढेलोको प्रकोप बढ्ने निश्चित देखिएको छ ।

पुरा पढ्नुहोस

किन मत खेर फाल्ने ?

मैले पूर्व प्रधानमन्त्री एवं एमाले पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र देवताहरुका पनि देवता शिवजीको कथा उस्तै उस्तै मानँे । मैले यो कथा धेरै पहिले सुनेकी त थिएं । तर यसलाई महत्व दिएकी थिइन । अ...
पुरा पढ्नुहोस

किन मत खेर फाल्ने ?

मैले पूर्व प्रधानमन्त्री एवं एमाले पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र देवताहरुका पनि देवता शिवजीको कथा उस्तै उस्तै मानँे । मैले यो कथा धेरै पहिले सुनेकी त थिएं । तर यसलाई महत्व दिएकी थिइन । अहिले केपी शर्मा ओलीको आनिबानी, बोलीचाली र सन्दर्भ पनि अलि अलि मिलेकोले यो कथालाई जोड्न चाहेकी हुँ । अहिले देशमा स्थानीय निर्वाचनको लहर चलेको छ । पार्टीहरु गाउँतिर सलबलाएका छन् ।

कोही मिलेर निर्वाचनमा जाने भन्दैछन् । कोही एक्लै निर्वाचनमा जाने...
पुरा पढ्नुहोस

स्थानीय सरकारको मुल्यांकनका कसीहरु

केहि समयअघि एउटा संस्थाले बुटवल उमनापालाई उत्कृष्ट नगरपालिका घोषणा गरि सम्मान गरेको कुराले बुटवलमा निकै चर्चा पायो । चर्चामा बुटवललाई बधाईभन्दा आलोचना र आक्रोश बढी थिए । बुटवलको फोहर व्यवस...
पुरा पढ्नुहोस

स्थानीय सरकारको मुल्यांकनका कसीहरु

केहि समयअघि एउटा संस्थाले बुटवल उमनापालाई उत्कृष्ट नगरपालिका घोषणा गरि सम्मान गरेको कुराले बुटवलमा निकै चर्चा पायो । चर्चामा बुटवललाई बधाईभन्दा आलोचना र आक्रोश बढी थिए । बुटवलको फोहर व्यवस्थापन नगरेको, विग्रेको सडक वर्षौंसम्म अलपत्र रहँदा जनतालाई कष्ट हँुदा पनि चासो नदिएको, पहिरो पिडितलाई वास्ता नगरेकोजस्ता समस्याहरुले गर्दा नागरिकको मूल्यांकनमा बुटवल उत्कृष्ट नभएको कुरा नागरिकका आक्रोश र आलोचना हेर्दा प्रष्ट देखिन्थ्यो । केहि साताअघि नेपाल नगरपालिका संघले बुटवलकै...
पुरा पढ्नुहोस

नारी दिवस: महिला जागरूकताको दिवस

नारी दिवस, सर्बप्रथम, सन् १९०९ फेब्रुअरी २८ देखि महिला अधिकार, महिला सशक्तिकरण र लैङ्गिक समानता जस्ता बिषयहरुमा महिलाहरुलाई जागरुक गर्ने उद्देश्यले शुरु गरिएको यो दिवस पछिल्लो समयमा प्रत्य...
पुरा पढ्नुहोस

नारी दिवस: महिला जागरूकताको दिवस

नारी दिवस, सर्बप्रथम, सन् १९०९ फेब्रुअरी २८ देखि महिला अधिकार, महिला सशक्तिकरण र लैङ्गिक समानता जस्ता बिषयहरुमा महिलाहरुलाई जागरुक गर्ने उद्देश्यले शुरु गरिएको यो दिवस पछिल्लो समयमा प्रत्येक बर्ष मार्च ८ का दिन मनाउन थालियो । प्रत्येक बर्ष नया नया नाराका साथ अभियानको रुपमा मनाइने दिवसको प्रभावकारीता कस्तो छ भन्ने चाहीँ अन्यौल नै छ । नारी दिवस महिला जागरूकता सम्बन्धी दिवस हो । यो ८ मार्चमा विश्वभर मनाइन्छ । सन् १९१० मा महिलाहरूलाई मत हाल्ने अधिकार सुनिश्चित गर्ने उ...
पुरा पढ्नुहोस

वन छैन वन्यजन्तुलाई

तराईका सामुदायिक वनहरु जैविक विविधता सम्पन्न छन् । चुरे क्षेत्रबाट बगेर आउने खोला र खोल्साहरुमा पानी भैरहने र ठुला ठुला रुख, पोथ्रे झाडी तथा घाँसे क्षेत्रहरु भएकोले जिल्लाका उत्तरी क्षेत्र...
पुरा पढ्नुहोस

वन छैन वन्यजन्तुलाई

तराईका सामुदायिक वनहरु जैविक विविधता सम्पन्न छन् । चुरे क्षेत्रबाट बगेर आउने खोला र खोल्साहरुमा पानी भैरहने र ठुला ठुला रुख, पोथ्रे झाडी तथा घाँसे क्षेत्रहरु भएकोले जिल्लाका उत्तरी क्षेत्रका सामुदायिक वनहरुमा हरिण बाह्रसिंगे,जंगली खरायो, निलगाई, बँदेल,चरीबाघ, वन बिरालो, बाँदर, स्याल,फ्याउरो, मयुर, वन कुखुरा, लुईंचे, तित्रा, सुगा,अजिंगर र गोहोरो जस्ता पशुपन्छी र सरिसृपहरु प्रसस्तै पाईन्छन् । यहाका सामुदायिक वनहरू बन्यजन्तु सम्पन्न भएपनि वन समुहहरु भने वन व्यवस्थापन...
पुरा पढ्नुहोस

सिमसार, सम्भावना र संकट

लुम्बिनी प्रदेश सिमसारको दृष्टिमा सम्पन्न मानिन्छ । तराईको समतल भूमिदेखि महाभारत लेकसम्म फैलिएको लुम्बिनी प्रदेशका सबै १२ जिल्लाहरुमा कुनै न कुनै किसिमका सिमसारहरु रहेका छन् । नदीका जलाधार...
पुरा पढ्नुहोस

सिमसार, सम्भावना र संकट

लुम्बिनी प्रदेश सिमसारको दृष्टिमा सम्पन्न मानिन्छ । तराईको समतल भूमिदेखि महाभारत लेकसम्म फैलिएको लुम्बिनी प्रदेशका सबै १२ जिल्लाहरुमा कुनै न कुनै किसिमका सिमसारहरु रहेका छन् । नदीका जलाधार क्षेत्रहरु, प्राकृतिक तालतलैया, धापिला खेतहरु प्रदेशका मुख्य सिमसारहरु हुन्, जसले लुम्बिनी प्रदेशलाई निरन्तर पानी उपलब्ध गराएर हराभरा बनाईरहेका छन् । यस प्रदेशमा ३२ वटा मुख्य जलाधार प्रणालीहरु रहेका छन् जस अन्तर्गत ४४ वटा नदि तथा खोलाहरु रहेका छन् । राष्ट्रिय ताल संरक्षण विकास स...
पुरा पढ्नुहोस

वन्यजन्तुलाई धराप बन्दैछन् विकासे संरचना

तिलोत्तमा नगरपालिकामा रहेको करहिया सामुदायिक वनमा माघ ५ गते हिमाली गिद्धको हुल देखिएको थियो । त्यस ठाउँमा झन्डै ३ दशकपछि ठूलो समुहमा तीन दर्जनको संख्यामा गिद्धहरु देखिएका थिए । वनमा एउटा ग...
पुरा पढ्नुहोस

वन्यजन्तुलाई धराप बन्दैछन् विकासे संरचना

तिलोत्तमा नगरपालिकामा रहेको करहिया सामुदायिक वनमा माघ ५ गते हिमाली गिद्धको हुल देखिएको थियो । त्यस ठाउँमा झन्डै ३ दशकपछि ठूलो समुहमा तीन दर्जनको संख्यामा गिद्धहरु देखिएका थिए । वनमा एउटा गाई मरेको थियो, शायद त्यहि खानको लागि आएका हुनुपर्छ । सिनो नजिकका अग्ला सिसौका रुखमा गिद्धहरूले वासस्थान बनाएका थिए । रुख नजिकैबाट विजुलीको हाइटेन्सनका दुईवटा लाइन गएका थिए । ठूला गिद्धहरु यताउति उड्ने क्रममा दुईवटा गिद्धहरु हाइटेन्सन तारमा ठोकिन पुगे । खोजि गर्दै जाँदा एउटा मृत र...
पुरा पढ्नुहोस

विनाशर्त स्थानीयतहको निर्बाचन

राज्यको शासकीय व्यवस्थाकालागि संबिधान निर्माण गर्न नेपालमा पटकपटक आन्दोलन भैरहे र संबिधान पनि निर्माण भैरहेका छन् । तर राज्य सञ्चालनको शक्ति वा अधिकार प्राप्त विशेषगरी राजनैतिक दलका केन्द्...
पुरा पढ्नुहोस

विनाशर्त स्थानीयतहको निर्बाचन

राज्यको शासकीय व्यवस्थाकालागि संबिधान निर्माण गर्न नेपालमा पटकपटक आन्दोलन भैरहे र संबिधान पनि निर्माण भैरहेका छन् । तर राज्य सञ्चालनको शक्ति वा अधिकार प्राप्त विशेषगरी राजनैतिक दलका केन्द्रिय नेतृत्वबाटै संबिधानको, व्यवस्थाको अपब्याख्या आफ्नो स्वार्थ अनुुकूल गरिदिंदा राज्य सञ्चालन सँधै अस्तव्यस्त भैरहेको छ । पद्म शमशेर राणाले पनि संबिधान दिएका हुन् । पञ्चायतकालमा पनि संबिधान, नियम थिए । राजाहरूले पञ्चायतकालमा तीनपटक संबिधान संशोधन गरेका हुन् । २०४६ सालम ानिर्दलीय...
पुरा पढ्नुहोस